Gratis werken voor Kairos en erger nog: werken aan werk! Absolute onzin? Nee, want over wat voor werk hebben we het? Is het werk om uit te drukken wat ons diep menselijk maakt? Toch is de weigering van werk een diep deel van onze menselijkheid. Tegenwerken is dus geen werk, maar een noodzaak. Ook dit is geen oxymoron, althans niet als men het « werk » specificeert waarvan men nu het resultaat gaat lezen: wij zijn « in spanning » naar de afschaffing van de arbeid gegaan.
Wij weten dat werk in de nabije toekomst niet zal verdwijnen, maar dat de spanning van het denken tegen werk ons bevrijdt van de druk die werk – of het gebrek daaraan – op ons leven legt. De mens kan niet zonder werk – het staat vast dat geen van de mensen die bij dit Kairos-dossier betrokken zijn, als een rentenier leeft, een aandelenportefeuille bezit of 10.000 hectare in de Paraguayaanse Chaco bezit. De mens werkt, al is het maar om zijn leefomgeving te ontwikkelen. Voor de meesten van ons, werken we
Laten we geld verdienen – en sommige mensen doen hun eigen groentetuin, om direct te produceren wat geld de meesten van ons toestaat te verwerven, ons voedsel – en er is niets zo vitaal.
Maar onze vervreemde, onderbetaalde loonarbeid zou niet mogelijk zijn als wij er niet tegelijkertijd aan ontsnapten en ons een wereld zonder werk trachtten voor te stellen. De weigering van werk is minstens even essentieel als het werk zelf. Deze weigering wekt in ons een onbehaaglijk gevoel op, omdat deze spanning ten opzichte van het niet-werken onmogelijk te bevredigen en evenzeer onmogelijk te onderhandelen is.
Marilu Zamora en Régis Duffour laten zien hoe werk in het dagelijks leven een verwoestende rol kan spelen en waarom het zinloos is individuen te beschuldigen die er niet langer weerstand aan kunnen bieden: het zijn niet de individuen die « ziek » of « onaangepast » zijn, het is het werk dat in crisis verkeert, met name de ideologie van het werk. Bernard Legros deelt deze kritiek en schetst de rol van werk in de neerwaartse overgang, om zo nieuwe perspectieven te openen.
Wij moeten dingen kunnen doen die ons stimuleren – niet die ons belasten, want het discours over de periode na het werk is maar al te vaak demotiverend. Etienne Rodin keert de consensuele redenering om, roept op tot creatieve werkloosheid en laat zien hoe het management de kip doodt die de gouden eieren legt: de werknemer. Philippe Godard stelt een gelijkwaardigheid vast tussen de economie en de ideologie van de arbeid, en stelt de overgang tussen de Staat en de Onderneming in vraag, een overgang waarbij het koppelteken misschien… arbeid is.
Deze vijf artikelen, alle in de vorm van essays en pleidooien, zullen onze lezers hopelijk helpen hun verhouding tot werk opnieuw te overdenken, te verdiepen en te bekritiseren.
Als lezen werk is, dan: goed werk!
Philippe Godard, dossiercoördinator
