Om verder te gaan dan samenzweringstheorieën

Illustré par :

Men moet de conformistische kracht meten van een dagelijkse dreun, die als cognitieve artillerie salvo’s het sociale lichaam al meer dan een jaar treft met zijn eenduidige en onbetwistbare realiteit. De tienvoudige kracht van deze mentale belasting kan worden afgemeten aan de materiële maatregelen die ermee gepaard gaan: opsluiting, avondklok, verplichte maskers, zelfs buiten, zelfs voor kinderen, een rechtvaardiging om naar buiten te gaan binnen een door de staat afgebakende perimeter. We hadden dit nog nooit eerder gezien. 

De onderwerping van wezens, geatomiseerd aan het mimetische gebod om allemaal hetzelfde te doen(1), gaat gepaard met de verplichting om collectief op dezelfde manier te denken: zich distantiëren van anderen is heilzaam, net als opsluiting; het virus is uiterst gevaarlijk en doodt massaal; de enige oplossing is inenting. Actie volgt gedachte, gedachte volgt actie, en er is maar één officiële weg te volgen. 

Maar nooit is de periode zo geschikt geweest om de psychische opsluiting van de elites te onthullen, maar vooral van hun handlangers, het gedomineerde deel van de heersende klasse, dat wil zeggen de journalisten. Zij waren zichzelf zoals nooit tevoren, ongeremd door een paniek waarvan zij de voornaamste architecten waren: ongegeneerd dienaars van de regeringen, maakten zij zichzelf tot spreekbuis van de vaccinbedrijven die, naarmate de tijd verstreek, hun aandelen zagen stijgen, terwijl zij de ketters belasterden(2)criminelen in de maak(3) die, als ze niet gehoorzaamden, huisarrest zouden moeten krijgen. In de noodsituatie, werd hun ware zelf onthuld. 

Tijdens de « oorlog » zijn zij die de « gemeenschappelijke inspanning » niet steunen deserteurs of collabo’s. Het is niet nodig na te denken wanneer de vijand reeds is aangewezen en moet worden bestreden: zelfs nadenken is het risico lopen te worden verslagen. Het autoritarisme heeft dan alle ruimte om zich te ontplooien, een totalitarisme dat al lang broedt in vele « soldaatjes », de burgers die, zonder beëdigd te hoeven worden, de doorgeefluiken van de centrale macht zullen worden. Wat wij hier en nu meemaken is dus niets nieuws, behalve dat de beheersing van lichaam en geest het toppunt van volmaaktheid had bereikt, omdat voor gehoorzaamheid geen gewapende mannen meer nodig waren. TV was genoeg. 

Het moderne totalitarisme — onuitsprekelijk omdat het zou zijn verdwenen sinds het Derde Rijk, wat een leugen is die sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog in stand wordt gehouden (vgl. Zygmunt Bauman, Modernity and the Holocaust), — heeft de volmaaktheid bereikt, zoals die zich onopgemerkt voltrekt, omgeven door het democratische etiket. Het subject dat zich verzet kan geen enkele vorm van autonomie behouden, vandaar het eeuwige « wat te doen » bij subjecten die willen handelen.  » In moderne totalitaire staten, aldus Bruno Bettelheim, een overlevende van een concentratiekamp, bieden de massamedia bijna onbeperkte mogelijkheden om de gedachten van iedereen te beïnvloeden. En moderne technologie maakt het mogelijk om zelfs de meest geheime activiteiten te controleren. Dit alles, en nog meer, geeft de moderne dictatuur het vermogen te beweren dat haar onderdanen vrij zijn te denken wat zij willen (…) terwijl zij hen tegelijkertijd dwingt de door het systeem gewenste overtuigingen aan te nemen. Terwijl in de dictaturen van het verleden een tegenstander binnen het systeem kon overleven met behoud van een aanzienlijke onafhankelijkheid van denken en tegelijkertijd zelfrespect, is het in de moderne totalitaire staat niet mogelijk dit zelfrespect te behouden of zich intern tegen het systeem te verzetten. Vandaag heeft elke non-conformist de keuze tussen twee houdingen: ofwel doet hij zich voor als een vijand van de regering en riskeert hij te worden vervolgd, zo niet, in vele gevallen, te worden geëlimineerd; ofwel doet hij alsof hij gelooft in iets wat hij ten zeerste afkeurt en in het geheim veracht « .(4)

Vandaar de mentale splitsing in de meeste subjecten en het daaruit voortvloeiende doublethink (vgl. Orwell), nu een « onmisbare » wijze van politiek-psychische organisatie(5) van deze maatschappij die haar continuïteit verzekert. Het exemplarische geval is dat van de « niet-verplichte » verplichting van het vaccin covid-19. Aan de ene kant:  » je doet wat je wilt en kunt kiezen of je gevaccineerd wordt of niet », anderzijds: « als meer mensen gevaccineerd zijn en het virus circuleert, kunnen de maatregelen versoepeld worden »; « er is geen verplichting om te vaccineren » maar « er zal pas weer een « normaal » leven zijn als 70% van de mensen gevaccineerd is(6)  »  » degenen die niet vaccineren zullen paria’s worden  » (QR-code om een winkel binnen te komen, vaccinatiepaspoort…);  » het vaccin is niet gevaarlijk  » maar  » de verzekering dekt je niet in geval van bijwerkingen, en farmaceutische bedrijven zijn vrijgesteld van rechtszaken in geval van bij werkingen »;  » het vaccin zal u in staat stellen terug te keren naar een normaal leven  » maar zult u moeten blijven doen als degenen die niet gevaccineerd zijn  » (opsluiting, masker, avondklok, « sociale » distantie…). 

Alles is hetzelfde in deze « covid-crisis », die de apotheose betekent van een zieke maatschappij waarin het subject geen enkele autonomie meer heeft over de keuzes van de maatschappij: politici prijzen transparantie, maar ze censureren alle afwijkende stemmen; politici zijn bezorgd over de gezondheid van iedereen, maar ze staan aan de basis van gezondheidsschandalen en doen niets om alles te stoppen wat doodt, zolang het maar loont… 

Deze afwezigheid van zichtbare en voelbare dwang, die de opstand zonder « object » maakt, deze transfiguratie van kwaad in goed door de centrale macht (de « welwillende » staat), verbergt het totalitarisme in wording, dat sommige mensen dan te laat dreigen te ontdekken. Maar de hoofdelementen zijn er: 

- Het hele maatschappelijke lichaam wordt opgeroepen te gehoorzamen, met als enig gebod « anderen te redden »; 

- Onder het bevel verdwijnt de grens tussen openbaar en privé, waardoor ons lichaam wordt onderworpen aan het dictaat van een gezuiverde maatschappij die, « paradoxaal genoeg », beweert ons te redden maar op grote schaal doodt (hongersnood, ellende, junk food, pesticiden, moderne ziekten, werk…); 

- De « feiten » waarop de beschikkingen zijn gebaseerd, kunnen niet worden betwist, evenmin als de beschikkingen, dus ; 

- Aangezien de « feiten » en de informatie zich nu in het rijk van het goddelijke woord bevinden, moet het gevaar dat zij aan het licht brengen aanleiding geven tot gedragingen die als onontbeerlijk worden beschouwd om het virus uit te roeien. Vanaf dat moment brengen de ongehoorzamen ieders leven in gevaar en worden misdadigers. De samenleving is verdeeld als nooit tevoren, met groepen van « voors » en « tegens » die de samenleving structureren, bestaande uit « verantwoordelijke » en « onverantwoordelijke » mensen; 

- Elk woord dat afwijkt van de officiële lijn wordt beschouwd als ketters, gecensureerd en bestraft. Hij wordt nu een samenzweringstheoreticus genoemd. 

PASSIEVE ENERGIE VAN GEÏNSTALLEERDE JOURNALISTEN 

De vraag naar de veroorzaker van de gevestigde orde (de politicus of de media) lijkt zinloos. In beide wordt invloed uitgeoefend en « geleden », waarbij de twee een systeem vormen waarin het bestaan van de een wordt verzekerd door dat van de ander. Zonder politici die de media bevoordelen die hen bevoordelen, is er geen media die politici bevoordelen. De redactionele artikelen in de Belgische — en Franse, enz. — dagbladen zijn niet dezelfde als die in de andere landen, maar ze zijn wel dezelfde. — zijn dus meer als communiqués van regeringen — of van werkgeversorganisaties, wat hetzelfde is — moet het zo worden opgevat. 

Ik ben er dan ook van overtuigd dat vrije media, die de mensen die in de wereld leven de sleutels geven om de wereld te begrijpen, een positieve, gezonde en snelle invloed zouden hebben op het beheer van de stad (de politiek). Door de voorstelling van de wereld niet langer te monopoliseren ten gunste van de continuïteit van de Als destatus quo wordt gehandhaafd, worden de burgers bevrijd van de illusie dat er geen alternatief is; de matrix van deze valse consensus en de stilzwijgende verplichting om te doen alsof iedereen het met hen eens is, wordt verbrijzeld. De Truman show is in dit opzicht een moderne allegorie, behalve dat de film onvolledig is in het verklaren van wat we meemaken. In de documentaire wordt Truman Burbank voor de gek gehouden door alle anderen, acteurs die betaald worden om het spel mee te spelen; in onze maatschappij doet iedereen alsof hij erin trapt, gewild of ongewild, bewust of onbewust(7).

De middelen die geaccrediteerde journalisten zichzelf geven en de resultaten die zij behalen (« kijkcijfers ») zijn niet het resultaat van hun daden — de energie die zij zouden steken in het zoeken naar de waarheid — maar van een verplichting — de netwerken waarover zij beschikken om hun kant-en-klare ideeën te verspreiden — die hen vrijstelt van de geringste inspanning: zij gaan waar zij weten dat zij moeten gaan. Zoals de laboratoriumratten die de onderzoekers van de industrie uit een catalogus kiezen, in het vertrouwen dat zij niet gevoelig zullen zijn voor de giftige stoffen die zij op hen testen en die vervat zijn in de producten die zij op de markt brengen(8)Veel journalisten, zoals Philippe Laloux(9)Zij kiezen ook degenen die zullen bevestigen wat zij willen horen, zoals Rudy Reichstadt, de « samenzweringsdeskundige ». Het doet ons denken aan de tijd dat, op het hoogtepunt van de westerse bombardementen in Syrië, een in Londen gevestigde eenmansactie, die zichzelf het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten noemde, de leiding had over het voeden van alle « vrije » pers met De Waarheid. 

EEN SCHADELIJKE INTER-SAMENLEVING 

De klassegewoonte en de reflexen om op hun plaats te blijven zijn voldoende om hen geen enkele afwijking te laten tolereren, het idee alleen al van een mogelijke opruiing komt niet in de gedachten van deze « nieuwe waakhonden » op. Hun selectiviteit in de keuze van de mensen rondom hen en de informatie over de wereld behoedt hen voor tegenstrijdigheden. Terwijl ik in een Brusselse commune debatteerde met de redacteur van de Soir, Béatrice Delvaux, ik realiseerde me dat de Franse media kritiek (Acrimed, Le Monde Diplomatique, Alain Accardo, Serge Halimi, Gilles Balbastre…), veel meer ontwikkeld in Frankrijk dan in ons vlakke land, was hem volkomen vreemd. Ook wanneer de voormalige premier op een persconferentie wordt gevraagd naar de belangenconflicten van haar collega’s — waarvan zij duidelijk op de hoogte was en die men corruptie zou moeten noemen — kan zij zich alleen maar verdedigen met wat precies de antinomie van de werkelijkheid is: een illusoire scheiding van particuliere en openbare belangen. Want als het publieke wordt gekoloniseerd door het private, dan is dat logischerwijs omdat het private moet infiltreren in het publieke om zijn rendement op kapitaal te garanderen: geen gegarandeerde maximale winst zonder wetten, infrastructuren, een politiemacht, instellingen; met andere woorden de ́Staat. Er is dus geen waterdichte grens tussen de privé-wereld van iemand die bijvoorbeeld bij GSK werkt en zijn beroepsomgeving, of hij nu minister van maskers is of wetenschapper in een deskundigenpanel. Deze schizoïde persoon die vergeet dat hij aandeelhouder is of was in een particulier beleggingsfonds in de gezondheidszorg, zodra hij zijn ministerspak aantrekt, is een fabel waardig. Geen Alice in Wonderland meer, deze dubbele hoeden zijn er om de winst van de industrie te verzekeren. 

VERSPIL GEEN TIJD: MIJD DE MASSAMEDIA EN DE DIENAREN VAN DE GEVESTIGDE ORDE 

Zodra wij proberen na te denken over de mogelijkheden van verandering voor « mediamensen », verlaten wij het sociologische terrein en betreden wij het psychologische. Zoals Chomsky en Herman het stellen,  » De greep van de elite op de media en de marginalisering van andersdenkenden vloeien zo natuurlijk voort uit de werking van deze filters(10) dat mediamensen, die vaak integer en te goeder trouw werken, zichzelf ervan kunnen overtuigen dat zij informatie « objectief » selecteren en interpreteren op basis van strikt professionele waarden. Zij zijn inderdaad vaak objectief, maar binnen de grenzen die door de werking van deze filters worden opgelegd « .(11) Zij proberen aardig te zijn, zij zijn zeker oprecht, maar hen te veel begrijpen zou het risico inhouden van een toenadering waarbij het denken zou worden ingeruild voor empathie, hetgeen ons zou verliezen. 

NIET IEDEREEN WORDT ALS MEDEPLICHTIGE GEBOREN, ZE WORDEN ER EEN 

Stel je voor dat je als jonge journalist een redactiekamer binnenloopt met waarden als persvrijheid en waarheidsvinding, ook al kom je net van een universitaire opleiding waar je geen Chomsky hebt gelezen, waar geen professor je vertelt over Edward Bernays en propaganda, waar Franse mediakritiek je onbekend is. Welke keuzemogelijkheden heb je wanneer je geleidelijk tot het besef komt dat je niets anders kunt doen dan je aanpassen, om te passen in de mal van het aanvaardbare geschreven woord, op straffe van voor « samenzweringstheoreticus » of « communist » te worden uitgemaakt zodra je de werkelijkheid beschrijft zoals je die waarneemt? Er zijn drie mogelijkheden: vluchten, blijven of zelfmoord plegen. In het eerste geval, omdat de kloof tussen bewustzijn en actie zo groot is, en de wil om het juiste te doen zo prominent aanwezig is, loopt het subject weg om authentiek te blijven. Het tweede geval geeft aanleiding tot twee soorten reacties: in het eerste geval slaagt de persoon die blijft er nooit in te aanvaarden wat er met hem moet gebeuren en blijft hij koste wat kost vasthouden aan zijn oorspronkelijke waarden: hij wordt depressief, krijgt een zijspoor, of wordt ontslagen. In de tweede krijgen ambitie en de wil om te slagen voorrang op de oorspronkelijke waarden: hij wordt een journalist in opdracht, zoals degenen die ons ervan proberen te overtuigen dat zij nog steeds journalistiek werk doen en geen propaganda. Het derde geval tenslotte betreft de persoon die pas aan het eind van zijn leven een uitweg ziet, omdat de tegenstellingen te sterk zijn; deze situaties zullen zich waarschijnlijk vaak voordoen, helaas… 

Gehoorzaamheid aan de gevestigde orde is te horen in de redactionele stukken van de huidige hoofdredacteur van Le Soir, voor wie de mondialisering en de markt een vanzelfsprekendheid zijn. Philippe Laloux, journalist bij Le Soir, zal, wanneer hij herinnerd wordt aan de voorkeuren van de redacteur van hetzelfde dagblad, de gebruikelijke retoriek gebruiken:  » Alleen omdat iemand een mening heeft of een fantasie waarin men een bepaalde samenzweringstheorie vermaakt… gebaseerd op wat? Omdat Béatrice Delvaux stage liep bij het IMF, zou ik, als journaliste bij Le Soir, blijkbaar een aanhanger van het kapitalisme zijn? Natuurlijk stond ik ‘s morgens op en zei tegen mezelf Hoe kan ik de belangen van Bel20 dienen? Het is niet logisch. We houden van ideologie, van samenzweringstheorieën, van complete fantasie, en in de journalistiek is het eerste wat telt, het verkrijgen van informatie, dat is het enige wat telt. « . Hij wil niet zeggen waar hij naar op zoek is. 

Daarom, als we hem vertellen wat we gevonden hebben, zal hij ons vertellen dat we het niet met onze tanden hebben opgegraven(12)waar anderen zullen aanvoeren dat dit niet het moment was om het te zeggen(13)Of, zoals de autoriteiten zeggen, dat particulier belang zelfopoffering ten bate van het publiek niet uitsluit. En wanneer een van hun eigen mensen de politiek gaat dienen, zal dat het bewijs zijn dat de journalist al met zijn of haar werk als woordvoerder van de regering was begonnen voordat hij of zij door de media werd ingehuurd, zonder dat degenen die nog steeds aan het roer van de media staan daar zelfs maar aanstoot aan nemen. Integendeel, ze zullen hem feliciteren. 

Maar hun « tolerantie » is slechts een functie van de dreigingscontext. Eenmaal geïdentificeerd als eerbiedwaardige journalisten, zullen zij in groten getale hun onaantastbare « vrijheid » verdedigen. Wanneer de kwestie van belangenconflicten bij de overheid aan de orde wordt gesteld, zal de redactie dit als een misdaad van lèse-majesté beschouwen en voorstellen dat de onbeschaamde (de schrijver van deze regels) het recht wordt ontnomen om tot de « familie van journalisten » te behoren. Het anathema komt van Dorian de Meeüs, dezelfde man die schaamteloos informatie censureert die schadelijk had kunnen zijn voor een IPM-bestuurslid(14). Anderen zullen, wanneer zij zien dat het volk begint na te denken en het voorrecht om te informeren en geïnformeerd te worden naar elders overbrengt — een voorrecht waarvan alleen de massamedia meenden te kunnen genieten -, doen alsof zij luisteren, zich vragen stellen. Maar laten we onszelf niet voor de gek houden. 

Is het dan verwonderlijk dat als zij erin slagen te verhullen wat zich onder onze ramen afspeelt, zij gemakkelijk kunnen « vergeten » te spreken over het protest dat elders de kop opsteekt, de studies onder een andere noemer te brengen dan die van meningen en witte kaarten, kortom om op te houden ons het leven zuur te maken, angst te zaaien, ons te atomiseren en onze intelligentie af te remmen. 

EEN SPRANKJE HOOP 

Hoewel journalisten en politici in deze periode meer dan ooit van hun gebruikelijke voorrechten kunnen genieten, is het ook een tweesnijdend zwaard, omdat deze ongekende periode ook kan dienen als een openbaring voor de meerderheid van de bevolking van de politieke en mediaschijnwerpers. Achter de indruk van diversiteit in de media en de politiek gaat één enkele religie schuil, die van de Vooruitgang, waarbij vandaag per se beter is dan gisteren en slechter dan morgen. Zij verbergen en censureren dus meer dan ooit, bedwelmd door een context die hen onaantastbaar doet voelen. Ze belasteren, verbannen, excommuniceren. Hun zekerheid van straffeloosheid, verborgen achter hun redactionele preekstoelen, doet hen vergeten dat niet iedereen de « oorlog » tegen de Covid steunt, en de verzetsstrijders en gewetensbezwaarden steunt. Wat verborgen is, wordt zo enorm dat het, paradoxaal genoeg, steeds zichtbaarder wordt, waarbij het internet van essentieel belang blijkt te zijn voor de tegeninformatie. Want achter hun hersenschimmen van verscheidenheid komt nu hun diepe eenvormigheid aan het licht: zij zeggen allen hetzelfde, op hetzelfde moment, waarbij zij hun standpunt wijzigen naar gelang van de politieke aankondigingen, waardoor zij in één enkel traject varen. 

De intellectuele diepgang van hun samenzweringstheorie kan worden afgemeten aan hun vermogen om zich te verdedigen door de meest overtuigende feiten in de tegenaanval te zetten. Wij zullen dan zien dat het eerste soort samenzwering dat van de monomane samenzweerders is, die hun oorlogswapen trekken zodra men het waagt de diepe onrechtvaardigheid aan de kaak te stellen van de machtigen die zij dienen en wier wereld zij trachten te verdedigen. 

Het zwaaien met complotten biedt een tijdelijke bescherming tegen het vernietigende besef van de realiteit van het soort samenleving waarin wij leven. Het is een gemakkelijk wapen voor degenen die zich inzetten voor het « behoud van de bestaande orde  » (vgl. Alain Accardo). 

Laten we hun spelletje niet meespelen. 

Alexandre Penasse

Notes et références
  1. Voir les études de Asch (1956).
  2. https://www.dhnet.be/actu/edito/vous-refusez-le-vaccin-contre-le-coronavirus-alors-restez-confines-a-vie-5fb67cbcd8ad586f51dc2ecc
  3. « C’est criminel de pousser les autres à ne pas prendre de vaccins ». Les informer est dès lors sans doute criminel aussi pour Marie-Paule Kieny, virologue et vaccinologiste, qui ne précise lorqu’elle lance ses condamnations, qu’ele a aussi été membre du conseil d’administration de la société BioMérieux (dont les actionnaires sont, notamment, Dassault, Sofina, The Vanguard Group, …) et conseillère pour GISAID (initiative notamment financée par Sanofi et Sequirus). https://twitter.com/franceinter/status/1305765601244307457
  4. Bruno Bettelheim, Survivre, « La paix qui règne dans une société totalitaire s’achète au prix de la mort de l’âme », Éditions Robert Laffon, 1979, p. 376. Cet extrait est tiré d’un chapitre au titre évocateur : « Séduction psychologique du totalitarisme ».
  5. Puisqu’elle est au service du pouvoir (« la guerre c’est la paix », « l’esclavage c’est la liberté »…), mais devient aussi pour le sujet une forme de protection schizophrénique mise en place par le sujet pour ne pas tomber dans la folie.
  6. Ce qui sous-entend implicitement que le vaccin sera obligatoire pour 70 % et non-obligatoire pour 30 %…
  7. La mise en scène de la vie quotidienne, de Erwin Goffman, est un ouvrage à ce titre intéressant, étude de ce jeu constant mis en place par des acteurs qui s’ignorent.
  8. « La fabrique de l’ignorance », documentaire réalisé par Franck Cuveillier et Pascal Vasselin, Arte.
  9. https://plus.lesoir.be/338647/article/2020–11-18/sur-les-sites-de-crowdfunding-le-complot-ca-rapporte
  10. Les filtres : pubs, politiques, contre-feux, capital
  11. Noam Chomsky et Edward Herman, La fabrication du Consentement.
  12. https://www.kairospresse.be/debat-entre-le-soir-et-kairos/
  13. https://www.kairospresse.be/article/les-chiens-mordent-episode-2-vif-alattaque/
  14. https://www.kairospresse.be/dossier/etude-des-censeurs-mediatiques-autravers-du-cas-libre-financite/
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Log in.