Revolutie, opstand, rebellie… Of burgerlijke ongehoorzaamheid?

Illustré par :

Caramba! De volgende wereld is nog niet gearriveerd. Startende natiesWat er ook voor nodig is (koekoek Manu) en hopen op betere tijden (wie moet er geprobeerd hebben op het vliegtuig te stappen toen een oude vulkaan ontwaakte), het geld wordt langer, de financiële kloven worden groter, de kapitalistische staten maken hun zakken leeg en het is voor de ogen van miljoenen, miljarden mensen, dat de zakken worden gecreëerd. 

Tot de bezweringen, de vermenigvuldiging van mantra’s en de herhaalde oproepen tot angst, weerbaarheid, yaka en faukon (in tegenstelling tot de echte, die nog steeds regeren) en waakzaamheid vruchten afwerpen (mijn pink zegt me dat die niet noodzakelijkerwijs gewonnen zijn), ontstaan er hier en daar meerdere bewegingen, die veel verschillende motieven aanvoeren en vier emblematische, maar geenszins synonieme namen aannemen. Wat als we een stap terug deden en ze bekeken door de lens van semantische exploratie? 

Revolutie, opstand, rebellie, fronde: sinds de crisis van de Gele Vesten horen we meer van deze kleine achtergrondmuziek, die van tijd tot tijd rommelt maar — geloof de krachten van de openbare orde en de autoriteiten — net zo regelmatig de camembertkist opgeschrokt krijgt. Laten we hier de burgerlijke ongehoorzaamheid aan toevoegen waarover ook Kairos , zeer onlangs, berichtte. We zullen een zeer breed panel hebben dat niet zo homogeen is als we denken. Hoewel de termen qua oorsprong veel op elkaar lijken, zijn hun betekenis en gebruik nogal verschillend. Je zult een president de term « revolte » niet zien gebruiken als hij bekend is met revolutie(1). Beide woorden komen van dezelfde Latijnse stam, die « omkeren » betekent. 

De opstand, die Camus zo na aan het hart ligt en die er — op zijn minst — een verhelderend essay aan wijdde(2) maar ook opmerkelijke toneelstukken, waaronder Les Justes, heeft niet hetzelfde perspectief als de revolutie. Dit is een emotie of een gevoel, dat is een proces, een handeling; links van mij willen ze een systeem omverwerpen, rechts van mij willen ze een regime bestendigen maar het aanpassen; aan de kant van Camus draaien ze de tafel om met alles erop en eraan, zelfs de beste gerechten, om ze te vervangen door andere, heel andere gerechten; aan de kant van Macron willen ze alleen de tafel afstoffen en het versleten bestek en de gebrokkelde borden (duur) vervangen. Echte revoluties hebben nooit echt plaatsgevonden, ook al was het doel van deze verschijnselen het omverwerpen van een systeem dat niet werkte (of ten nadele van de zwaksten, de meest kwetsbaren, de meest verwaarloosden). Laten we daaraan toevoegen dat voor Camus het doel is iets omver te werpen dat verwant is aan religie, aan God, aan dat almachtige lichaam dat gezien wordt als een instrument van onderdrukking. God is vandaag als het ware vervangen door de godinnen wetenschap, economie en politiek. Er kan niet worden gezegd dat dit in het belang van de bevolking is gebeurd. We hebben het gehad over de Franse Revolutie (die Lodewijk XVI ten val bracht maar ons Napoleon I gaf), de Belgische Revolutie (we hebben een Nederlandse koning ten val gebracht om een Pruisische koning in zijn plaats te zetten), de Mei-Revolutie van ’68 (die het patriarchale systeem ten val bracht in de stijl van de Gaulle maar de presidenten van de Vijfde Republiek op een voetstuk plaatste), de Oktoberrevolutie (weg met de tsaren! Verwelkom Stalin, Lenin, Poetin!), de Culturele Revolutie (Mao vóór, Mao na), enzovoort, wat nog meer ?) … En wat te zeggen van de digitale, technische, industriële en computerrevoluties, die de levens- en arbeidsomstandigheden nooit echt hebben verbeterd, maar veeleer de uitbuiting van sommigen door anderen hebben geaccentueerd? 

De Arabische opstanden (het volk dat vecht om te worden overgenomen door islamisten, door extremisten, door nationalisten) en de Bounty-opstanden (onnodig te zeggen dat ze in een koele gevangenis terechtkwamen?) zijn genoemd… 

Het ziet er nogal somber uit. Laten we proberen wat troost te vinden en redenen om hoopvol te zijn met slingeren en rebellie… 

Dus waar gaat het over? Bij nader inzien is de slinger slechts een pressiemiddel van leden van eenzelfde sociale groep op de vertegenwoordigers van die groep. Het is een beetje als het volgen van de geest van opstand geboren in een sterk hoofd… De Fronde van de 17e eeuw verschilt niet van de Fronde van de 21e eeuw, waar verschillende politieke lichamen zich verzetten (vaak uit chagrijn en egoïsme van een ongeconsulteerd machtsniveau, niet voor de verbetering van de levensomstandigheden of het overleven van medeburgers) tegen het manoeuvre van een centrale macht. Mag ik eraan toevoegen dat dit vaak door Franse vertegenwoordigers wordt gedaan? De katapult is bijna onzichtbaar in België. Of het blijft beperkt tot het opblazen van de biceps om vervolgens de zeepbel te laten barsten dankzij het veelgeroemde « Belgische compromis ». Slingshot, sta op, maar bovenal… verander het systeem niet, zelfs als dat betekent dat je iedereen in de muur rijdt! 

Wat de rebellie betreft, die door de groep Extinction Rebellion naar voren wordt gebracht, met spectaculaire acties over een groot aantal onderwerpen, deze overtreft de andere: excuseer de woordspeling, er is een paragraaf in het wetboek van strafrecht aan gewijd! Dit is een juridische term waarvan de oorsprong verwijst naar… oorlog. Een rebel is iemand die oorlog voert tegen een element, een persoon, een groep mensen. Wanneer die groep mensen een groep politieagenten wordt genoemd, resulteert rebellie in een enkeltje naar de cel (met ingebouwde klappen, als je echt slecht bent). Wanneer deze groep mensen een groep parlementariërs wordt genoemd, wordt dit een potentieel gemiste kans genoemd, aangezien wij ons in een democratie bevinden(3). De notie van de betrokken sociale klassen zal hier uiteraard worden begrepen: terwijl een strooptocht binnen eenzelfde sociale groep gebeurt, is een opstand een actie van verzet van een persoon die tot de ene sociale klasse behoort tegen een andere. Als de weerbare persoon de middelen heeft om in opstand te komen, wordt dit ongehoorzaamheid genoemd. Indien de bestendige niet over de middelen beschikt, wordt dit een artikel in de Dernière Heure en de Une op RTL-TVI genoemd. 

Uit deze twee tegenstellingen van verzet wordt één ding duidelijk: we zijn er nog niet uit. Vanuit een anti-productivistisch standpunt kan men niet met goed fatsoen kiezen voor één van beide perspectieven. De revolutie zal zich op hetzelfde systeem richten, maar dan anders. Opstand, indien niet gesteund door een gemeenschappelijke vijand die verslagen moet worden, leidt tot uitersten. Het is alleen maar een voeding voor de sociale groepen die het doen. Als deze sociale groepen geen macht hebben of niet erkend worden, zullen zij niets hebben. Aangezien rebellie oorlogsvoering is, is het niet zeker dat een behaalde overwinning gevolgd zal worden door een nederlaag. Helaas kan uit deze bewegingen geen ander systeem voortkomen dan een uitbarsting van geweld in alle richtingen. 

Als u op dit punt in de lectuur van dit enigszins ontmoedigende spectrum de fles whisky nog niet hebt geopend en rechtgedronken, dan is hier iets om uw geloof in de toekomst vast te houden: burgerlijke ongehoorzaamheid. Op voorwaarde dat wij ons samen engageren, in deze weigering om zonder veel nadenken de opgelegde regels, de opgelegde normen, de opgelegde sluitingen te volgen, zal de ongehoorzaamheid effect sorteren indien deze ongehoorzaamheid tegelijk subtiel genoeg, wijdverspreid genoeg en werkelijk duurzaam is. Wil deze burgerlijke ongehoorzaamheid gewicht in de schaal leggen, dan zal bovendien een beroep moeten worden gedaan op verlichte en bruggenbouwende geesten. Dit houdt in dat bruggen moeten worden gebouwd tussen alle delen van de samenleving, zonder het belang van een bepaald deel van die samenleving na te streven. 

Alles moet uitgevonden worden. Of, als je erover nadenkt, telt het allemaal op. 

Zouden deze schijnbaar elkaar uitsluitende begrippen niet zinvol zijn als zij op elkaar inwerkten en elkaar aanvulden?

Jean-Guy Diversen

Notes et références
  1. Suivez mon regard, jusqu’au Palais de l’Elysée. Il doit bien y rester quelques exemplaires de cet ouvrage dans le bureau de Brigitte.
  2. L’Homme révolté. On peut le trouver facilement, à côté de Révolution, dans le bureau de Brigitte ou dans les meilleures librairies, désormais considérées comme essentielles, Alleluia !
  3. « La dictature, c’est « ferme ta gueule », la démocratie, c’est « cause toujours » Coluche.
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Log in.