IT, scholen en gelijke kansen

Illustré par :

De huidige gezondheidscrisis heeft afstandsonderwijs aangemoedigd. Digitale technologie is daarbij een belangrijk onderdeel geworden. Computers zijn niet meer weg te denken uit het dagelijkse leven op school. Brengt het emancipatie? Niets is minder zeker.

DE SCHOOLEN

Niet alle scholen zijn even goed toegerust, maar ook op IT-gebied is er sprake van concurrentie en ongelijkheid. Iets meer dan een jaar voor de Covid-crisis kwamen mijn academische autoriteiten mij, in een vrij zeldzame communicatie-operatie, vertellen dat de digitale kloof niet meer bestond, dat iedereen nu verbonden was. Ik viel bijna van mijn stoel! Op mijn school waren er leerlingen die alleen hun smartphone hadden om met(1) te werken en collega’s die dat nog heel onhandig deden. Ik werd gevraagd om papieren afdrukken in rekening te brengen. Slechts enkele klaslokalen waren uitgerust met computers, die niet altijd beschikbaar waren voor de leerlingen, en de lerarenkamer had slechts twee werkstations… De lockdown van maart 2020 bracht de realiteit van de situatie aan het licht!

STUDENTEN, CURSUSSEN, VAARDIGHEDEN

Ten tijde van de internetexplosie ontstond in de onderwijswereld een krankzinnig idee: aangezien alle kennis nu binnen het bereik van een klik ligt, moeten we die dan nog op school onderwijzen? Is het niet relevanter de vaardigheden van de leerlingen te ontwikkelen en hen te leren zelfstandig te leren? Hoewel dit idee aantrekkelijk lijkt, heeft het ook een schaduwzijde. Deze op competenties gebaseerde aanpak was immers in hoofdzaak onderworpen aan de verwachtingen van de arbeidswereld, met als hoofddoel studenten op te leiden voor een steeds flexibeler en onstabieler markt. Bovendien werden de leerkrachten voor bepaalde vakken schaars en zou het aantrekkelijk kunnen zijn hen te vervangen door eenvoudige begeleiders die de « digitale methoden » zouden begeleiden… De rol van de leerkrachten beperkt zich echter niet tot het overbrengen van kennis in de hoofden van hun leerlingen. Wat studenten bezighoudt, varieert en komt niet bepaald overeen met de kennis die nodig is om de wereld te begrijpen en kritisch te bekijken. Tenslotte is veel van de op school opgedane kennis niet onmiddellijk bruikbaar, aangezien de rol van het onderwijs er hoofdzakelijk in bestaat de kennis te structureren en ervoor te zorgen dat zij wordt verworven. Leerkrachten besteden een groot deel van hun tijd aan het motiveren van kinderen en jongeren en het wekken van hun belangstelling voor onderwerpen die saai kunnen lijken(2).

Ten slotte is de deskundigheid die nodig is om een baan te vinden of een kritisch burger te worden, niet gebaseerd op oppervlakkige kennis die online kan worden gevonden, maar vereist zij een grote hoeveelheid georganiseerde kennis in het geheugen en het vermogen om verbanden te leggen tussen deze kennis. Het is een illusie te geloven dat leren leren genoeg is. Digitale technologie is in feite zowel een instrument om te leren als een nieuw onderwerp om te leren. Maar het lijkt erop dat de bevordering van digitaal gebruik, zowel in scholen als elders, in de eerste plaats de belangen dient van de hardware‑, software- en onlinedienstenindustrie. Digitale technologie is een van de vele instrumenten en moet dat ook blijven. Het zou schadelijk zijn om het krijt en de pen te vergeten.

PANDEMIE EN DIGITAAL TEN KOSTE VAN ALLES!

De recente gebeurtenissen en de gezondheidscrisis hebben aangetoond hoe essentieel de leraar in de klas en het collectieve werk zijn voor kwaliteitsonderwijs. De noodzaak om contact te houden met de leerlingen tijdens de laatste episodes van « afstandsonderwijs » brengt ook een ander gezicht van het computergebruik aan het licht: de controle van de leerkracht. In sommige scholen is het bekend dat de directie het aantal uren telt dat op het platform wordt doorgebracht, het aantal videoconferenties dat wordt gegeven, het aantal e‑mails dat met leerlingen wordt uitgewisseld… Een extra druk die het gebruik van papieren dossiers of tekstboeken uitsluit om te blijven leren. Zo werd een docent die ervoor gekozen zou hebben om lectuur te geven, fotokopieën die bestudeerd moesten worden om een synthese te maken die vervolgens gecorrigeerd en becommentarieerd kon worden, gedwongen om koste wat kost gebruik te maken van digitale technologie.

Bij de invoering van dit hybride onderwijs (en zelfs daarvoor) waren de reacties van de politiek, van de verschillende organiserende instanties en directies voorstander van digitale apparatuur voor alle leerlingen. Het idee is nu om alle leerlingen een computer in bruikleen te geven, waarbij de kosten voor de ouders worden gespreid. Er wordt steun verleend aan kansarme gezinnen. Dit omvat een kleine dosis vernedering voor de jongeren die « liefdadig » worden geholpen. Om het leren op afstand te vergemakkelijken, moesten de scholen intussen worden uitgerust met computers die aan de leerlingen konden worden uitgeleend:(3). Maar er heerst chaos: in scholen met een lage sociaal-economische index(4) is het aantal computers ontoereikend en blijft de « publiciteit » vertrouwelijk. Sommige ouders, die niet op de hoogte waren van hun recht op een bruikleen van apparatuur, hebben een lening genomen. Vrij onderwijs (toch al zeer betrekkelijk) komt ernstig in het gedrang door de volledig digitale technologie. Hoewel het schoolgeld officieel beperkt is, leiden het gebruik van digitale technologie, de aanmoediging om gedrukte dossiers in te leveren en thuis op het internet te zoeken, tot uitgaven die voor sommige gezinnen moeilijk te dragen zijn. Iedereen uitrusten zal de ongelijkheid niet oplossen. Het probleem van het digitale begrip doet zich voor: wat als mijn computer crasht? Hoe kan ik een programma downloaden en installeren? Hoe gebruik je het materiaal? Mag een 15-jarige zonder uitleg ‘s nachts alleen gelaten worden voor een scherm waarop ook pornografie en geweld te zien zijn? De wens om elk kind uit te rusten is een milieuonvriendelijke, ultra-commerciële oplossing die deel uitmaakt van een geaccentueerd individualisme. Aangezien de school ook tot doel heeft « de samenleving te maken », impliceert dit dat meer collectieve en duurzame oplossingen moeten worden gekozen.

EEN OPLOSSING

Aan de vooravond van de lockdown stond in het managementplan van mijn school dat er computerlokalen beschikbaar waren voor de leerlingen. Dit was niet helemaal waar. Als er geen leraren werkten, waren deze kamers op slot. Onmogelijk om toegang te krijgen buiten de lesuren. Hoe kun je in zulke omstandigheden leren? Er bestaat echter de wens om scholen en universiteiten open te stellen voor de hele samenleving, zodat kennis en onderzoek meer gemeengoed worden. Moeten scholen niet meer worden uitgerust in plaats van alle leerlingen uit te rusten en op zaterdag na schooltijd worden geopend? Het creëren van nieuwe begeleide « studies »? Er zou een meer collectieve oplossing kunnen worden voorgesteld: een soort « bibliotheek » die voor iedereen toegankelijk is, voor degenen die door de digitale wereld zijn vergeten (ouderen in de buurt, ouders, precaire gezinnen, enz.), scholen die plaatsen zouden worden waar elke burger hulp kan vinden, scholen die vriendelijk zijn voor iedereen.

Michèle Janss

Notes et références
  1. Depuis l’arrivée des smartphones sur le marché, les plus précaires de mes élèves n’ont plus d’ordinateur. Mon établissement est une école technique et professionnelle du croissant pauvre de Bruxelles.
  2. Benoit Galand, « Le numérique va-t-il révolutionner l’éducation ? », in Cahier du Girsef, n°120, mars 2020. Consultable en suivant le lien suivant : https://bit. ly/39wDre4
  3. La mesure vise à permettre aux écoles d’acquérir un stock d’ordinateurs corres- pondant à au moins 5% de leur population scolaire.
  4. Rappelons que nous avons, en Belgique, un des enseignements les plus inégalitaires d’Europe. Pour comprendre : https://skolo.org/2017/06/22/reseaux-inscriptions-filieres-financement-mecanismes-de-linegalite-scolaire
 
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Log in.