GRIEKENLAND ZIET ER SLECHT UIT

UN SOS ENVOYÉ À LA COMMUNAUTÉ INTERNATIONALE

Illustré par :

Door de intensieve exploitatie van de natuur worden de geografische en geologische grenzen voortdurend verlegd. Om de productie- en consumptieketens te voeden, blijven onze op groei gebaseerde samenlevingen in een razend tempo in verschillende delen van de wereld grondstoffen uit de schoot van de aarde halen. Geen continent ter wereld ontsnapt aan deze destructieve onderneming voor de grondgebieden, ecosystemen en culturen van vele volkeren. In aansluiting op de talrijke missies naar Peru en Kongo heeft de Commissie Rechtvaardigheid en Vrede dit jaar een onderzoek ingesteld naar de industriële mijnbouwprojecten die in Europa worden uitgevoerd.

Begin mei voerde ons onderzoek ons naar Noord-Griekenland, in Chalkidiki, en meer bepaald naar de gemeente van Aristoteles, de geboorteplaats van de beroemde filosoof uit de oudheid. Op uitnodiging van ISF SystExt(1), dat al verschillende « mijnreizen » in Europa heeft gemaakt, vervoegden wij Georgios Tsirigotis, vertegenwoordiger van het SOS Khalidi-collectief, een comité dat strijdt tegen de industriële goudwinning in Chalkidiki.

Als we aankomen, legt hij uit:  » Goudwinning heeft een lange geschiedenis in deze regio. Al sinds de tijd van Filips II van Macedonië in de oudheid, 2.400 jaar geleden, wordt er goud uit de bodem gewonnen. Maar vandaag worden we geconfronteerd met een uitbuitingsproject waarvan de omvang onze levensomstandigheden bedreigt « .

Dit faraonische project kreeg een paar jaar geleden vorm. In 2004 kocht Hellas Gold, een dochteronderneming van het Canadese bedrijf Eldorado Gold, 31 700 hectare mijnbouwconcessie van de Griekse staat (een gebied dat twee keer zo groot is als het Brusselse Gewest), zonder enige aanbestedingsprocedure(2). In 2011 heeft de minister van Milieu, Georgios Papa Konstantinou, een voorlopige milieuvergunning afgegeven aan deze multinational, die zich beroemt op « een hoog niveau van milieubescherming ». de goudproducent met de laagste kosten ter wereld te worden (3)De onderneming heeft onder meer de ondergrond van het bos van Skouries kunnen exploiteren, een gebied van 410 hectare dat opmerkelijk is wegens zijn biodiversiteit. Tot op heden heeft geen enkele goudstaaf de metaalverwerkingsfabriek op deze locatie verlaten. Het project is bevroren omdat « flashmelting », een methode om verschillende mineralen te verwerken, niet is toegestaan door de overheidsinstanties. Maar het Canadese bedrijf is van plan om in 2018 met de verwerking te beginnen, waardoor de regering onder druk komt te staan. In juli eiste Hellas Gold 800 miljoen euro van de Griekse staat omdat deze de transnationale onderneming belet winst te maken.

VAN « OVERDAAD » IN HET LAND VAN ARISTOTELES

Volgens de burgemeester van de gemeente van Aristoteles « zou de oude filosoof, als hij nog leefde, zich verzetten tegen de aanwezigheid van deze goudmijn, omdat zij symbool staat voor de verleiding van de mens tot « overdaad » . Aristoteles waarschuwde de mens tegen zijn droom van almacht, « hubris « , door een gevoel van voorzichtigheid, « phronesis « , te bevorderen. Onze technische middelen en de ideologie van onbeperkte groei ondermijnen vandaag de levensomstandigheden van veel mensen. De gevaren van de industriële exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen nodigen uit tot een herbezinning op het denken van de Griekse filosoof.

VAN « OVERDAAD » IN HET LAND VAN ARISTOTELES

Volgens de burgemeester van de gemeente van Aristoteles « zou de oude filosoof, als hij nog leefde, zich verzetten tegen de aanwezigheid van deze goudmijn, omdat zij symbool staat voor de verleiding van de mens tot « overdaad » . Aristoteles waarschuwde de mens tegen zijn droom van almacht, « hubris « , door een gevoel van voorzichtigheid, « phronesis « , te bevorderen. Onze technische middelen en de ideologie van onbeperkte groei ondermijnen vandaag de levensomstandigheden van veel mensen. De gevaren van de industriële exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen nodigen uit tot een herbezinning op het denken van de Griekse filosoof.

EEN ECOLOGISCHE RAMP IN UITVOERING

Als je kijkt naar de recente geschiedenis van de mijnbouw in de regio, hebben de mensen legitieme zorgen. Zo is de vorige grote mijnbouwonderneming in de regio, TVX Gold, reeds verantwoordelijk geweest voor enkele van de gevaarlijkste vervuilingen waartoe mijnbouw-extractivisme in staat is. De afgelopen 30 jaar is bij tientallen kilometers oude ondergrondse galerijen een grote hoeveelheid giftige metalen vrijgekomen. Volgens Automne Bulard, mijningenieur bij ISF SystExt, « bevat het gebied zeer rijke arseenafzettingen « . Zo komen uit rotsen die in contact komen met de lucht en zure regen uiterst schadelijke stoffen vrij, zoals lood- en arseensulfiden, die doorsijpelen in het grondwater en de rivieren die in zee uitmonden. Bovendien heeft de onderneming een grote hoeveelheid afval van een verwerkingsbedrijf rechtstreeks in zee rond Stratoni gedumpt. De laatste jaren is de kustlijn aan de rand van deze kleine stad verontrustend rood geworden, waardoor vissen en zwemmen langs meer dan 30 km van de kustlijn verboden is.

Toen Hellas Gold de mijnconcessie kocht, verbond het zich ertoe de vervuiling van de vroegere eigenaar « op te ruimen ». Veel mensen staan echter sceptisch tegenover de goede bedoelingen ervan. Annie, een Franstalige inwoonster die al jaren campagne voert tegen de industriële activiteit, legt uit:  » Zij beweren de problemen van de gaten van gisteren op te lossen door nieuwe te graven. Ik zie niet in waarom de berg verder vernietigd zou moeten worden. Aan de andere kant, kan ik zien hoe het winstgevend is. (…) De bomen die ze willen planten zijn dode bomen. Je kunt niet zeggen dat je bovenop mijnafval gaat planten en dat dit deel uitmaakt van het ecosysteem. Een ecosysteem heeft duizenden jaren nodig om op te bouwen « . (4)

Naast de waterverontreiniging vernietigt de mijnbouw vele ecosystemen. In plaats van de voorouderlijke bossen ontstaan er Open Pits, gigantische open groeves die het landschap een maanachtig aanzien geven. Om de aarde efficiënter te kunnen uitgraven, wordt het waterpeil in de berg letterlijk weggepompt, zodat de aarde droog komt te liggen. In totaal is in Chalkidiki in de afgelopen twintig jaar zo’n 180 miljoen ton gesteente uit de grond gehaald.

Het afvalgesteente, d.w.z. de oninteressante residuen, 98%(5) van de totale massa van het gewonnen gesteente, wordt opgehoopt in « afvalmeren », die door dammen worden tegengehouden. Deze praktijk is in ten minste twee opzichten problematisch. Enerzijds komen door dit afval nog steeds giftige stoffen vrij in de lucht en het water. Anderzijds vormen deze dammen een permanent gevaar voor de bevolkingen en de ecosystemen stroomafwaarts. Een breuk van een van deze dijken is inderdaad mogelijk in een regio die onderhevig is aan seismische instabiliteit: Chalkidiki heeft in 1932 een zeer hevige aardbeving doorgemaakt (aardbeving in Jerissos). Bovendien doen zich in de hele wereld regelmatig dambreuken voor. In 2015 beleefde Brazilië zijn ergste milieuramp, na een mijnafvaldam die het begaf in Bento Rodrigues. Soortgelijke incidenten hebben reeds plaatsgevonden in verschillende Europese landen. In 1998 werd in Spanje meer dan 10.000 hectare van het natuurpark van Doñana met zware metalen verontreinigd. In 2000 is in Baia Mare, Roemenië, meer dan 287 500 m³ met cyanide verontreinigd water in riviersystemen (waaronder de Donau) terechtgekomen nadat een dam in een goudverwerkingsfabriek was gebroken(5).

EEN DESTRUCTURERING VAN HET ECONOMISCHE EN SOCIALE LEVEN

Naast de milieuramp die de gezondheid van de plaatselijke bevolking kan aantasten, is de uitvoering van gigantische mijnbouwprojecten een factor die het sociale en economische leven in de regio vernietigt.

Volgens de burgemeester van Aristoteles, die werd gekozen op basis van zijn inzet tegen mijnbouwprojecten,  » De industriële activiteit van de mijn conflicteert met een groot aantal economische activiteiten. Op een bevolking van 20.000 zijn er ongeveer 600 toeristische bedrijven met 3 tot 5 werknemers, 150 landbouwers en ongeveer 2.300 gezinnen die in hun levensonderhoud voorzien met andere activiteiten zoals visserij of bijenteelt. Natuurlijk schept Hellas Gold banen, tussen de 800 en 1.300 mensen werken vandaag in de mijn, maar hoeveel vernietigen zij er?  »

De mijn vernietigt een groot deel van de lokale economie. Evenals in andere landen van de wereld heeft de aanwezigheid van de mijn geleid tot conflicten tussen een deel van de bevolking en de autoriteiten. De strijd tegen het mijnbouwproject van Hellas Gold is vanaf 2010 heviger geworden. Georgios getuigt:  » Wij hebben honderden evenementen, manifestaties, solidariteitsconcerten of conferenties georganiseerd. De inwoners zijn er zelfs in geslaagd om de burgemeester te veranderen, via een vorm van directe democratie.  »

Als reactie op deze verzetsbeweging reageerden de regeringsautoriteiten met krachtdadige acties.

 » In de loop der jaren zijn er gewonden gevallen, traangasbommen in dorpen gegooid. CRS ging huizen binnen en nam vaders van gezinnen mee. 4 personen bleven langer dan 6 maanden in voorlopige hechtenis. Vandaag worden meer dan 450 mensen vervolgd op beschuldiging van poging tot moord of het opzetten van een criminele organisatie.  »

Dit geweld van de politie, waarvan Georgios getuige was, werd door Amnesty International aan de kaak gesteld in een rapport van 2012(6). Zoals in verschillende Latijns-Amerikaanse landen waar grote mijnbouwondernemingen aanwezig zijn, zijn op die manier een gewelddadig sociaal conflict en een proces van criminalisering van het verzet ontstaan.

Naast de conflicten die zijn gerezen tussen een deel van de bevolking en de Griekse autoriteiten, heeft dit gigantische project van dagbouwwinning geleid tot blijvende verdeeldheid onder de bevolking, tussen voor- en tegenstanders.

Voor de burgemeester van Aristoteles,  » Overal ter wereld is het eerste wat deze mijnbouwbedrijven doen, de samenleving verdelen. In Ierissos zijn de sociale activiteiten al jaren onderbroken. Er waren geen voetbalwedstrijden of feestjes meer. Belangrijke spanningen bestaan ook vandaag nog, zelfs binnen dorpen of families.  »

Het mijnbouwproject van Skouries toont aan hoe een intensief project voor de ontginning van natuurlijke rijkdommen door zijn omvang vaak meerdere (ecologische, gezondheids‑, economische, sociale of antropologische) gevolgen heeft voor een grondgebied. Deze situatie toont ook aan dat, in tegenstelling tot bepaalde vooroordelen, het extractivisme niet alleen de landen van het Zuiden treft. De zinloze uitbuiting van de natuur is een wereldwijd verschijnsel dat bijna elk land ter wereld treft.

VOOR INTERNATIONALE SOLIDARITEIT

Vandaag, na 7 jaar strijd, zegt de bevolking dat ze « moe, gefrustreerd en verdeeld  » is. De burgemeester van Aristoteles en de verzetsbeweging sturen een SOS aan de internationale gemeenschap: « Wij roepen alle mensen over de hele wereld op om onze strijd voor de redding van de regio te steunen .

Voordat hij aan de macht kwam, had Alexis Tsipras van de Syriza-partij beloofd de activiteiten van Eldorado Gold stop te zetten. In augustus 2015 hadden de ministers van Energie en Milieu de stopzetting van de activiteiten verkregen, waarbij zij wezen op de onbetrouwbaarheid van de afvalopslagbassins die zich in een belangrijke seismische zone bevinden. Maar sindsdien hebben de Griekse rechtbanken het Canadese bedrijf in het gelijk gesteld, aangezien de Griekse staat verplicht is zijn deuren te openen voor buitenlandse investeerders in het kader van de door de Europese Centrale Bank, de Europese Commissie en het Internationaal Monetair Fonds opgelegde begrotingsdiscipline.

Om de bevolking van Chalkidiki te steunen tegenover Eldorado Gold is het van belang dat er strenge milieu‑, sociale en gezondheidsregels worden opgelegd aan mijnbouwbedrijven, zowel op Europees niveau als op het niveau van de lidstaten. Daarom is het onaanvaardbaar dat een land als Griekenland gedwongen wordt de levensomstandigheden van zijn bevolking en zijn milieu op te offeren om aan de eisen van de Europese Unie en het IMF te voldoen.

Op politiek, economisch en burgerlijk niveau moeten we onze verhouding tot de economie, de natuur en het geluk heroverwegen. Als we weten dat goud vooral wordt gebruikt om juwelen te maken en als financiële belegging voor speculatieve doeleinden, zou onze samenleving dan niet kunnen afzien van de intensieve exploitatie van dit mineraal? Deze culturele mutatie is dringend nodig omdat onze industriële beschaving, die is gebaseerd op de groei van productie en consumptie, tot stand komt ten koste van een massale vernietiging van ecosystemen en leefomgevingen van de mens in verschillende landen van de wereld. Net als de klimaatverandering maken de gevolgen van de intensieve exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen ons ervan bewust dat we deel uitmaken van een lotsgemeenschap… Dit besef moet het uitgangspunt zijn van een universele solidariteitsbeweging!

Valéry Witsel, werkt voor de Commissie voor Gerechtigheid en Vrede
Dit artikel is gezamenlijk gepubliceerd in Nature et Progrès’s Valerian n° 134.

Notes et références
  1. Ingénieurs sans frontières est une association française composée d’ingénieurs, de géologues et de déserteurs de l’industrie minière, selon leur propre définition. www.isf-france.org/systext.
  2. En 2011, la Commission européenne a condamné l’État grec à 15,34 millions € d’amende pour le transfert illégal de la mine à Hellas Gold.
  3. Alain Deneault et William Sacher, Paradis sous terre. Comment le Canada est devenu la plaque tournante de l’industrie minière mondiale, Rue de l’Échiquier, 2012.
  4. Propos extraits d’une enquête de terrain réalisée par Mathieu Brier et Naïké Desquennes et soutenue par ISF : Mauvaises mines, combattre l’industrie minière en France et dans le monde, 2018.
  5. Sur une tonne de roche extraite au sol, 20 kg de concentrés sulfurés sont envoyés dans une usine de traitement métallique. Les 980 kg restants sont directement envoyés dans des bassins de déchets. Sur les 20 kg de roche, Hellas Gold espère récupérer plus ou moins 1 gramme d’or, grâce à des systèmes de bains acides et des fours. Pour information, la teneur mondiale en or sur une tonne de roche était aux alentours d’1,5 gramme en 2016.
  6. Anna Bednik, Extractivisme. Exploitation industrielle de la nature : logiques, conséquences, résistances, Le passager clandestin, 2016.
  7. www.amnesty.gr/wp-content/uploads/2012/10/Policing_demonstrations_in_the_EU.pdf
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden