Verzwolgen in het Grote Geheel

Illustré par :

Welke min of meer geleerde naam er ook aan gegeven wordt, elke maatschappij heeft haar ideologisch-religieus systeem. Te beginnen met hen die leven in de schijn dat ze zich ervan bevrijd hebben. Omdat de psychologische basisregel is dat de mate van vervreemding wordt afgemeten aan de illusie van vrijheid. Het gevoel van almacht is dus het kenmerk van de adolescent die ervan overtuigd is dat alles van hem komt. 

Om de onuitputtelijke vraag van onze collega’s en vrienden van Kairos, « In wat voor wereld leven wij? », in één bladzijde te kunnen beantwoorden, moeten wij tot de kern van de zaak doordringen door dit ideologisch-religieuze systeem te belichten. Wat het onderwerp betreft dat ons motiveert, de ecologie, is een belangrijke uiting de wereldberoemde figuur van Greta Thunberg. Ik zou haar onmiddellijk vergelijken met een andere jonge vrouw, Bernadette Soubirous(1). De genadeloze kindersoldatenblik van de Chinese propaganda, met fronsjes, kenmerkt deze harde, beschuldigende, schuldbelijdende houding(2) die typisch is voor kinderen die voor propagandadoeleinden worden gemanipuleerd. Dezelfde ogen vallen op in de foto’s van de herdertjes van Fátima die beweerden in 1917 zes keer de Maagd Maria te hebben gezien. 

Achter deze gelijkenissen gaan dezelfde psychische mechanismen schuil, individuele voor deze twee jonge vrouwen, en sociale voor hun context. Zoals gisteren de kritiek op de heilige Bernadette bij de vromen een gespannen reactie teweegbracht, is het dezelfde gespannen reactie, dezelfde grote priesterogen, die men op vele gezichten van « religieuze atheïsten » leest, wanneer men de brutaliteit heeft te vragen naar de heilige Greta. De verwijzing naar ketterij en kwade figuren (Trump, Poetin, Zemmour, Bolsonaro & co.) is een geconditioneerde reflex die het mogelijk maakt elke kritische reflectie uit de weg te gaan. 

We kunnen voelen dat iets heiligs, als een aureool, zich op haar matten heeft gevestigd(3). Het is hier dat het heilige, dat nooit straffeloos wordt aangeraakt, van onze samenleving wordt onthuld. Een standbeeld(4) of een reusachtige muur beschilderd(5) in zijn gelijkenis getuigen van deze onbewuste heiligheid. TV-stations zijn al aan het vechten om zijn leven op het scherm te brengen(6). « Hoe durf je?! (ze zegt verontwaardigd. « Deze man [son ex-ami Nicolas Sarkozy] die Greta Thunberg bespotte, spuugt op de jeugd « , zegt de Ushuaia® shampoo rentier(7). Ironie is bij Greta niet op zijn plaats; « Het heilige is een bliksemschicht en verdraagt nooit humor « , merkte Jacques Ellul op in een tekst over de overdracht van het heilige(8):  » het alledaagse (« Het is heilig ») onthult ons slechts een behoefte aan en een zoektocht naar het heilige. Maar een door de mens of beter gezegd door de maatschappij geschapen heiligdom, dat op een bepaalde manier wordt afgescheiden door het sociale corpus, dat dit ook aan de mens geeft, beantwoordend aan al zijn behoeften. En aangezien het er niet om gaat terug te keren naar oude religies, oude riten nieuw leven in te blazen, of verouderde geloofsovertuigingen met het heilige te beleggen, kunnen we zeggen dat we getuige zijn van de uitvinding van het nieuwe heilige. Want wat gedesacraliseerd is, kan niet opnieuw heilig worden. Maar de behoefte, de smaak, de roep van het heilige is momenteel op zoek naar het nieuwe kristal, de instelling, het fenomeen dat kan worden belegd met de volheid van het heilige, in volledige overeenstemming met allen. « Achter de beschuldigende blik van de jonge Zweedse vrouw gaat een drie-eenheid religie schuil die we zouden kunnen noemen : GAFA-GAIA-TESLA. Ik zou het essentiële perspectief omschrijven als een grote regressie naar de « archaïsche moeder(9) « .

De grote voorlopers van degrowth naar wie we verwijzen, Bernard Charbonneau, Ivan Illich, Dwight McDonald… herinnerde ons eraan dat hun denken over ecologie alleen zin had als het vrijheid als doel had. Als een nu doorgewinterde professionele waarnemer van de literaire productie over ecologie, zou ik zeggen dat het hedendaagse discours, in zijn overgrote meerderheid, een rigoureus tegengesteld standpunt verdedigt. De mens, en vooral de blanke cis-gender man van boven de 50, zou « gezondigd » hebben door te beweren dat vrijheid hem in de natuur bepaalde, d.w.z. dat hij « een dier maar niet dat » zou zijn. Deze claim zou de essentie zijn van de grote planetaire ineenstorting. Te midden van een overvloed aan essays die dit credo ontwikkelen, geeft één ervan, dat van de onderzoeker Jacques Tassin, ons dit meestal ongehoorde discours: « SOnze cultuur scheidt ons van de natuur, maar ons lichaam heeft ons nooit van de natuur gescheiden. Het is aan ons om deze levende schoot te herontdekken, die bij onze geboorte verschijnt als een verlengstuk van de moederschoot waarin wij als foetus leefden. [Het is aan ons om deze matrix te vinden en de onzichtbare luchtbel te doorbreken die we hebben gevormd toen we opgroeiden, en die ons opsluit in onze individualiteit. Dan kan de wereld ons vanzelf bereiken, als een vruchtwater dat ons onderdompelt(10).  »

Het zou dus gepast zijn om berouw te tonen om in nederigheid te begrijpen dat wij moeten opgaan in het ongedifferentieerde, in het Allesschenkende, Pachamama, Moeder Aarde. In dit perspectief is het logisch dat de « scheidende derde », de man die de moeder van het kind scheidt, met alle middelen moet worden bestreden. In symbolische termen moet het Woord, na uit de materie te zijn voortgekomen, er opnieuw in worden belichaamd. De paradox is dat deze archaïsche ecologie regelmatig de ergste technologische waanideeën onderbrengt, steunt en prijst(11). Het is dan ook niet verwonderlijk dat de film Avatar van James Cameron voortdurend wordt aangehaald als het grote verhaal van deze « kosmologie ». 

Dit is een analyse die de collapsologen, die vastzitten in een zuiver kwantitatieve benadering van de ecologie, zeker zal inhalen. Er zal zeker om gelachen worden. De geleerde geesten zijn slechts zo arrogant als hun onwetendheid van de symbolische wereld. In ieder geval denk ik dat dit analytische raster licht werpt op een aantal actuele gebeurtenissen die op het eerste gezicht onbegrijpelijk zijn.

Vincent Cheynet, hoofdredacteur van La Décroissance

Pascale Vanhal
Notes et références
  1. (1844–1879) Elle aurait vu la Vierge 18 fois à Lourdes.
  2. « Je ne veux pas de votre espoir, je veux que vous paniquiez. » Greta Thunberg au Forum de Davos le 25 janvier 2019.
  3. Jusqu’au député de La France insoumise François Ruffin pour qui « Greta Thunberg a une force prophétique » (France 2, 9 novembre 2019).
  4. « L’université de Winchester (sud de l’Angleterre) s’est offert une statue de Greta Thunberg [à 28 000 euros]. L’initiative a été critiquée par le syndicat de l’université qui a jugé que les fonds auraient dû être utilisés pour éviter licenciements et coupes budgétaires. » Paris Match, 30 mars 2021.
  5. « A San Francisco. Le portrait mesure 18m de haut sur 9 m de large. L’immense visage aux grands yeux sombres et à l’air farouche »… Ouest France, 10 novembre 2019.
  6. Louis Nadau, « Alléluia ! La vie de Greta bientôt en série documentaire sur la BBC », Marianne, 11 février 2020.
  7. Nicolas Hulot, 29 septembre 2019..
  8. « C’est sacré », Exégèse des nouveaux lieux communs, 1996.
  9. Il existe tout autant un « père archaïque ». Si le masculin poussé à sa caricature correspond à la brute tueuse, le tyran, le féminin absolutisé conduit symétriquement à la mère englobante et étouffante : le totalitarisme.
  10. Jacques Tassin, Pour une écologie du sensible, Odile Jacob 2020.
  11. « Notre unique chance est de déléguer tout ce qui doit être fait aux scientifiques », écrit dans la famille Thunberg, qui roule dans, et pour, Tesla, dans Scènes du cœur, Calmann-Lévy, 2019.
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden