Techno-wetenschappelijke waanzin

Illustré par :

Wij leven in een wereld waar wij, om de opwarming van de aarde tegen te gaan, stilletjes overwegen zwavel-nanodeeltjes de atmosfeer in te sturen om zonnestraling te weerkaatsen, waardoor de biosfeer onomkeerbaar wordt veranderd. Een wereld waarin we de zee « bemesten » om de groei van fytoplankton te stimuleren, dat veel CO2 absorbeert, waardoor het fysisch-chemische en ecosystemische evenwicht van de oceanen wordt verstoord, ook weer op een onomkeerbare manier. 

Wij leven in een wereld waarin de mens en de natuur moeten worden « vergroot » of « verbeterd » om efficiënter en performanter te worden. Zoals Ray Kurzweil, Google’s directeur van engineering en een vooraanstaand transhumanist, zegt,  » veroudering, ziekte en dood zijn problemen diewe nu kunnen overwinnen « , dankzij de inzet van steeds krachtiger en indringender technieken, zoals hersenimplantaten of nanobots die ons van binnenuit repareren. De tovenaarsleerlingen van de synthetische biologie zijn ook begonnen met het « verbeteren » van de vastlegging van stikstof uit de lucht door planten en de fotosynthese, die niet efficiënt genoeg wordt geacht(sic). Om dit te doen, werken zij aan de herprogrammering van hele delen van het genoom van gekweekte planten. Deze wetenschappers hebben ook de techniek van de genetische forcering uitgevonden, waarbij een wilde soort genetisch wordt gemodificeerd en gedwongen wordt de modificaties in de populatie te verspreiden. Op die manier kunnen dier- en plantensoorten reeds gedwongen worden steriel te zijn en zo deel te nemen aan hun eigen uitroeiing. De eerste kandidaat-soorten zijn muggen, waarvan de verdwijning hopelijk zal leiden tot de verdwijning van de ziekten die zij overbrengen, en de verschillende « onkruidsoorten » die resistent zijn geworden tegen de chemische giffen die er al te lang overheen zijn gedumpt. Tegelijkertijd maakt de « vooruitgang » op het gebied van genetische manipulatie het mogelijk uitgestorven soorten te doen herleven: zo loopt er een onderzoekprogramma aan het Massachussets Institute of Technology (VS) dat erop gericht is de wolharige mammoet « uit te roeien »(sic). Andere nieuwsgierige geesten zijn erin geslaagd uitgestorven virussen te reconstrueren, zoals die van de pokken en de Spaanse griep, waarvan het aantal slachtoffers in de tientallen miljoenen liep… 

De mens ziet zichzelf meer dan ooit « als meester en bezitter van de natuur », om de beroemde woorden van Descartes te citeren. Het heeft niet alleen recht op leven en dood boven alle andere levensvormen, maar is nu ook bezig met een proces van voortbrenging van natuur, een natuur die nuttig is voor de mens. Het nieuwe natuurbeschermingsbeleid is dan ook gebaseerd op regelingen om vernietigde ecosystemen te compenseren met andere die zouden worden hersteld of zelfs helemaal opnieuw zouden worden gecreëerd. Dit is het gebied van de ecologische engineering. 

Alle bovengenoemde technieken lenen de taal van complexiteitstheorieën, maar geven paradoxaal genoeg blijk van een verontrustend sciëntisme en reductionisme. Wij denken dat wij complexe systemen, bestaande uit een oneindig aantal interacties en terugkoppelingen, zoals ecosystemen, genomen of zelfs de biosfeer, kunnen instrumentaliseren, waarbij wij de onvoorspelbaarheid ontkennen die inherent is aan hun dynamiek. Om bijvoorbeeld de effecten van een nieuw geneesmiddel op de lever te testen, creëert de nieuwe discipline van de microfluïdica een « leverop een chip ». Aangezien dit orgaan is opgebouwd uit negen verschillende soorten cellen, wordt één van elk type, dus negen, op een microchip geplaatst, die elk is verbonden met microsensoren om het gedrag ervan te volgen. Dit artefact wordt verondersteld het mogelijk te maken te bestuderen hoe de lever zal reageren op deze of gene stof, alsof een orgaan niet ook een systeem is, en dus verschillend van de som van zijn delen… 

Dit is zeker niet de eerste keer in de geschiedenis datde Homo sapiens blijk geeft van buitensporigheid en van een gevoel van almacht. De oude Grieken waarschuwden al voorovermoed. Maar de gigantische technische middelen waarover zij thans beschikt, vertienvoudigen haar macht om in de natuur in te grijpen, en de daaruit voortvloeiende illusie van meesterschap brengt haar ertoe dit doodlopende technologische pad te blijven volgen. Wij zouden in een heel andere wereld kunnen leven als wij de tijd namen om onze plaats in de natuur te heroverwegen, niet troontend boven alle andere levensvormen, maar op voet van gelijkheid met hen, en in een wederkerige relatie met de natuur. 

Hélène Tordjman, econoom, Universiteit Sorbonne Paris-Nord 

Priscilla Beccari
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden