Smogalarmen » zijn geen alarmen

Illustré par :

 » Vandaag de dag zal de aanwezigheid van een thermische inversie verhinderen dat de verontreinigende stoffen boven 200–300 m hoogte stijgen. De wind zal beduidend meer aanwezig zijn dan gisteren (ongeveer 3 m/s) maar zijn actie zal te beperkt blijven om de verontreinigende stoffen naar behoren te verspreiden. De PM10-niveaus zullen dus boven 70 µg/m3 blijven in het noorden van de corridor Samber en Maas « .(…)

« De weersvoorspellingen voor morgen, donderdag en overmorgen vrijdag blijven over het algemeen ongunstig voor de verspreiding van verontreinigende stoffen en wijzen niet op een tastbare verbetering van de luchtkwaliteit. Dit is te wijten aan de aanwezigheid van een verzakkende thermische inversie (ongeveer 300 m hoogte) en een zwakke tot matige wind die bijdragen tot een beperking van de dispersie. « (…)

 » Het SMOG-alarm werd om 6 uur vanmorgen van kracht vanwege een verontreinigingspiek. De maximumsnelheid bedraagt 50 km/u overal in Brussel en 90 km/u op de autosnelwegen boven de Waalse heuvelrug (dus ook ten noorden van de E42). De snelheidscontroles worden opgevoerd.  »

« Alarm »: 1. een oproep, een signaal dat waarschuwt voor dreigend gevaar, dat uitnodigt tot actie om dit gevaar het hoofd te bieden. Lucht‑, bom- en brandalarmen. 2. Plotselinge dreiging van gevaar.

Hebben we echt te maken met een ‘plotselinge dreiging’, iets dat ‘plotseling gebeurt’. Zijn we in België « plots » gebombardeerd met 5,4 miljoen auto’s? Als dat het geval was geweest, laten wij ons dan voorstellen, dat wij gisteren geleefd hebben in een wereld waar voetgangers, fietsers en openbaar vervoer het grootste deel van de openbare ruimte in beslag namen, dat de waarschuwing werkelijk zou zijn gegeven en zin zou hebben gehad. Stelt u zich eens voor: van de ene dag op de andere 5,4 miljoen auto’s, dat onze utopische pogingen om de stad opnieuw in te richten worden teruggedraaid; dat we leven in een samenleving waar voetgangers, fietsers en openbaar vervoer de norm zijn, en dat dit landschap plotseling wordt omgevormd tot wat onze steden nu zijn? Hoe zouden we reageren? Hoe absurd zou het zijn om onze vrijheid van verplaatsing zonder een beroep te doen op een markt-energie — olie — te verruilen voor een leven in de nabijheid van anderen, in gezellige ruimten waar de lucht schoon is en waar de voor ons dagelijks leven onontbeerlijke diensten worden verzameld?

Maar het is dat de verandering geleidelijk is gegaan en dat wij de veranderingen die zij met zich meebrengt in haar tempo aanvaarden. We gaan niet plots van een stad waar voetgangers, caravans, paarden, fietsen en openbaar vervoer domineren naar een stad doorkruist door autosnelwegen, ringwegen, viaducten, tunnels, parkings… Geleidelijk vermindert of verdwijnt elk van deze modi, en blijft er slechts één over. Geleidelijk aan, aanvaarden wij het, smelten de betwistingen van weleer samen tot geschiedenis, wordt het verleden benoemd om het heden beter te verheerlijken. Geleidelijk aan, kunnen we ons niet voorstellen op een andere manier te leven. De metafoor van de gekookte kikker is een perfecte illustratie van wat er in onze samenlevingen is gebeurd en laat zien hoe geleidelijke en voortdurende verandering bij ons weinig defensieve reacties oproept(1). Laten we ons een pot water voorstellen waarin een kikker rondspettert. Onder de pot wordt een zacht vuurtje aangestoken, dat het water zachtjes verwarmt. In het begin geeft het warme water de kikker een aangenaam gevoel. Ze blijft zwemmen, maar de temperatuur blijft stijgen en het water wordt heet, een beetje te heet voor de kikker, maar ze raakt niet in paniek; ze denkt dat het uiteindelijk wel over zal gaan. Als de temperatuur van het water echt onaangenaam wordt voor de kikker, wordt hij verzwakt en doet hij dus niets. Het is duidelijk wat er dan zal gebeuren: de temperatuur van het water zal stijgen, totdat de kikker zal koken en sterven, zonder ooit zijn badplaats te hebben verlaten. Indien dezelfde kikker rechtstreeks in water van 50° zou zijn gedompeld, zou hij hebben gereageerd door met zijn poot te schoppen en zou hij zijn gered door onmiddellijk uit de pot te worden gezet.

Wij zijn die kikker. De meesten van ons zien niet langer het negatieve potentieel van de veranderingen die onze samenlevingen hebben getroffen. Geleidelijk aan accepteerden we ze. Erger. We hebben ze vaak zelfs positieve eigenschappen gegeven. Er is dus weinig reactie, verzet of opstand. Laten we ons voorstellen dat we een onderwerp van 40 jaar geleden in onze tijd dompelen. Wat zou hij vinden van deze maatschappij: van de alomtegenwoordigheid van reclame, van The Voice Belgium, van « sociale netwerken », van mobiele telefoons, van het politieke spektakel? Alle auto’s?

Het is onfatsoenlijk en zeer misleidend om te spreken over een « smogalarm » in een samenleving waar het autosalon van 2013, een recordjaar, 385.000 bezoekers trok en waar we dagelijks op de radio, op televisie en op straat worden bestookt met reclame voor auto’s. « Smog alarm? Terwijl het aantal vertrekken in de burgerluchtvaart tegen 2030 naar verwachting zal verdubbelen van 31 miljoen tot 59 miljoen — een gemiddeld jaarlijks groeipercentage van +3,6% — (Internationale Burgerluchtvaartorganisatie, www.icao.int.), zal het aantal vervoerde passagiers toenemen van 2,9 miljard tot 6,3 miljard — een gemiddeld jaarlijks groeipercentage van +4,5%. « Alert »? Terwijl de Vlaamse regering volhardt in haar project om de Brusselse ring uit te breiden, waardoor elke ecologische visie teniet wordt gedaan en sociaal, en dus elk langetermijnperspectief(2).

Deze angliciserende formulering laat ons vooral zien in hoeverre deze berichten van de media en de overheid een symbool zijn van de decadentie van onze amusementsmaatschappijen. Smog roept andere voorstellingen op dan « luchtverontreiniging », en roept eerder iets klimatologisch op dan een effect dat te wijten is aan menselijke activiteit; « smog » brengt onze geest in verwarring. Maar met deze formulering, die een horrorfilm waardig is, worden de aanpak van het probleem van de luchtverontreiniging en de maatregelen die deze zou moeten inhouden, absoluut ontkend… en naar de volgende alarmfase verwezen.

Gevaar is niet iets dat uit het niets komt op ‘piek’-dagen. Het gevaar is dagelijks: het is het gevaar van onze manier van leven, van wat wij als mensen zijn geworden, wier vermogen om te denken en zich andere mogelijkheden voor te stellen elke dag een beetje meer afbrokkelt.

A.P.

Notes et références
  1. La métaphore de «La grenouille qui ne savait pas qu’elle était cuite» est tirée d’un livre éponyme d’Olivier Clerc, paru aux éditions Marabout en 2007.
  2. Voir le site de l’IEB, www.ieb.be, qui compile de nombreux articles liés au sujet.
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden