Kapitalisme en de gezondheidscrisis

Illustré par :

De psychoanalyticus en filosoof Cornelius Castoriadis maakte tijdens zijn leven onderscheid tussen twee voorouderlijke projecten die in de mensheid op het spel staan: het proces van autonomie en dat van rationele controle. Het kapitalisme heeft allang het eerste verhuld door van het genot van het goed een demonstratie van de vrijheid van het subject te maken. Het tweede lijkt op de verwerkelijking van een fantasie van wereldwijde beheersing van de natuur en de mens door de mens. Alles wijst erop dat het beheer van de pandemie de « psychische processen » van het kapitalisme versterkt. Een kort overzicht. 

De moderniteit put de grote idealen uit(1); de desinvestering in het transcendente aspect van het bestaan en de ontgoocheling met de wereld zijn zo sterk toegenomen sinds het begin van de gezondheidscrisis. Terwijl de instrumentele rede zich reeds opdrong aan ons geweten, krijgt zij nu een nog grotere betekenis. Het werd in het belang van de economische prestaties gebruikt om fors te bezuinigen in een sector — de gezondheidszorg — die te duur werd geacht voor de gezondheid van het systeem. Deze vorm van rede, die nu tot uiting komt in gezondheidsmaatregelen, negeert elk kritisch denken over wat zij inzet. Het operatief functioneren, dat bestaat uit het nauwgezet overnemen van een reeks handelingen met het doel een gewenst resultaat te bereiken, wordt moeilijker voor het welzijn van allen. 

Het kapitalisme is gewend aan mechanisatie en automatisering van arbeiders. Dit systeem van onbeperkte expansie door (pseudo)rationele controle nodigt het subject nu uit om zijn bestaan zelfs in de meest particuliere sferen van het dagelijks leven te robotiseren. De individuele zelfondernemer van zijn menselijk kapitaal is niet verdwenen, ondanks de schijn. Integendeel, het zou actiever moeten zijn in het omarmen van de normen op een (pseudo) autonome manier. Met het vaccin en de barrière-maatregelen wordt iedereen opgeroepen om als architect op te treden in de strijd tegen het onzichtbare agens. 

Postmoderniteit(2) wordt gekenmerkt door een dubbele beweging: de ondergang van metanarratieven die een gemeenschappelijke betekenis konden geven aan het menselijk bestaan en de opkomst van wetenschappelijke kennis die wordt uitgebuit met het oog op efficiëntie en controle. Hoe kunnen we ook hier niet waarnemen dat het proces sterk is versterkt? De wetenschap (wij moeten zeggen een bepaalde opvatting van de wetenschap) is de enige officiële stem in de crisis en kan niet in twijfel worden getrokken. Het wordt bovendien geïnstrumentaliseerd om het virus (en tegelijkertijd de bevolking) te temmen. De commodificatie van het individu, die reeds goed op gang is gekomen door de kapitalistische logica, wordt geaccentueerd door de tussenkomst van balansen en andere verdelingen (positief geval/negatief geval). De perverse psychologische economie(3) en narcistisch(4) In de « oude wereld » bereikt de veronderstelde almacht van het wezen een extreem stadium waarin alle subjecten worden gezien als agenten die potentieel verantwoordelijk zijn voor de dood van anderen door de simpele handeling van ademhalen of het omhelzen van een dierbare. De ontkenning van het anders-zijn laat niet op zich wachten en uit zich vandaag achter de maskers van een nieuw humanisme. De dood, en in het verlengde daarvan de eindigheid van het bestaan, wordt zozeer ontkend dat de gemeenschap door middel van zeer libertijnse maatregelen streeft naar de uitroeiing van een virus waarvan de dodelijke dosis ongeveer 0,5% bedraagt en dat individuen meeneemt waarvan de gemiddelde leeftijd overeenkomt met de levensverwachting van een westerling (82 jaar). 

Kapitalisme is niet uitgestorven. De interne processen van de machine zijn sinds het begin van de crisis nog intenser geworden, zoals een stervend beest met een paar schokken zijn spieren aanspant om zich aan het bestaan vast te klampen. Narcistisch gewond door een betekenaar — het virus - die hem herinnert aan zijn toestand van sterfelijkheid en dus aan zijn niet almacht, weigert het hedendaagse subject afstand te doen. De krankzinnige neiging om absolute controle te hebben over de omgeving is te sterk. Bijna allemaal gaan ze voortaan op eerbiedige afstand vooruit, met een gemaskerde glimlach, naar de glorie van een wereld met verstikkende parfums. 

Kenny Cadinu, psycholoog, redacteur van L’Escargot déchaîné

Alice Magos
Notes et références
  1. 1 Voir Charles Taylor, Le malaise de la modernité, Le Cerf, 2002.
  2. Voir Jean-François Lyotard, La condition postmoderne, Les éditions de Minuit, 1979.
  3. Voir Jean Pierre Lebrun, La perversion ordinaire, Denoël, 2007 et Un monde sans limite, Erès, 2011 ; Dany-Robert Dufour, La cité perverse, Denoël, 2009.
  4. Voir Anselm Jappe, La société autophage, La Découverte, 2017 ; Christopher Lasch, La culture du narcissisme, Climats, 2000.
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Log in.