Kan me niet schelen, ik wil mijn project

Illustré par :

Neo, een omvangrijk project voor de herstructurering van het Heizelplateau, dat een nieuwe oppervlakte van 72.000 m² commerciële ruimte en 4.000 extra parkeerplaatsen omvat, lijkt de oplossing te zijn die de verkozen politici hebben gevonden voor de nieuwe problemen waarmee men momenteel wordt geconfronteerd: het bouwen van steeds meer plaatsen die gewijd zijn aan commerciële uitwisseling en de auto, symbolen van vooruitgang.

Wij waren aanwezig op de « Openbare vergadering over het Neo project(1) Het door de stad Brussel georganiseerde « Forum van Brussel », waar achter de illusie van democratische participatie en volksraadpleging de megalomane grillen van een politieke klasse schuilgingen die haar schadelijke en achterhaalde beleid, dat door alle politieke partijen die aan de macht zijn met instemming is aanvaard, verder uitdiepte. Toch moeten ze het verpakken in « groen », « duurzame ontwikkeling », « goed bestuur » en « mobiliteit », de enige vermommingen die nog in staat zijn de aandacht af te leiden van de priemende visie van hun totale absurditeit.

1. Magisch denken waar onzekerheid zekerheid wordt

Voor een project van deze omvang was er weinig publiek(2): dit komt omdat de publiciteit rond het evenement minimaal was geweest: een aankondiging op de website van de stad Brussel, een soort verplichte passage die sommige mensen zonder(3) hadden gedaan.

In een dergelijk faraonisch project, waar voor de burger nog veel twijfels bestaan, komt het erop aan het onzekere zeker te stellen om de twijfelaars gerust te stellen, de steun van de bevolking te verzekeren en vooral nooit de grondslagen van het programma in twijfel te trekken. Zo antwoordde Freddy Thielemans op de vrees dat Neo een aanzienlijke toename van het autoverkeer zou meemaken:  » er is een lus gepland, die door de MIVB is goedgekeurd en die moet worden gesloten. Dit is uiteraard afhankelijk van de regio, maar aangezien wij zeer sterke contacten met de regio hebben, heeft de MIVB ons destijds gezegd « dit is een project dat ons interesseert » (…) Voor mij is het dus van fundamenteel belang dat de lus wordt gesloten, en ik zal tot de dood vechten om dat aannemelijk, mogelijk en vast te maken. Vertrouwend op een beslissing die niet van hem afhangt, laat de burgemeester het onvoorspelbare gebeuren door de kracht van zijn wens, desnoods door zijn leven op het spel te zetten, in een nadrukkelijke en geaffecteerde vastberadenheid om het te bereiken. Hij heeft echter niet uitgelegd waarom, als hij een toename verwacht van het aantal bezoekers dat met het openbaar vervoer komt, het project voorziet in 4000 extra parkeerplaatsen. De wethouder voegde daaraan toe: « Wat u ziet als parkeercapaciteit is voor het publiek dat van buiten Brussel komt. Al het andere moet met het openbaar vervoer komen. Dat is de weddenschap die klaarblijkelijk is aangegaan, maar hij is zo goed gediend dat het objectief (sic) gezien dwaas zou zijn van hen om het niet te doen. Wetende dat, eerlijk gezegd, de Heizel site een van de best bediende is met het openbaar vervoer, nu al « .

Wij weten dat in een kapitalistische maatschappij het welbegrepen belang van het individu niet noodzakelijkerwijs leidraad is voor zijn gedrag(4) Het publiek heeft weinig op met « objectiviteit » en zal vaak liever zijn auto gebruiken — zoals de reclame voor de auto, en de sociale ideologie die deze vertegenwoordigt, hem « beveelt » te doen — dan met het openbaar vervoer te komen, ook al is dat « in zijn belang ». Het is dus « een gok », zonder garantie op realisatie… maar die wordt gebruikt om geloofwaardigheid te verlenen aan een project van een miljard euro.

Tijdens de hele « discussie » zal hetzelfde gelden. De burgemeester en de wethouder proberen met hun eigen wil en onzekere zekerheden het protest de kop in te drukken.

2. Groter, sterker!

« Voor zijn toekomst moet Brussel zijn internationale reikwijdte ontwikkelen. Zonder internationale ontwikkeling is haar invloed onmogelijk(5) « . Een soort minderwaardigheidscomplex dient als aansporing voor besluitvormers. Het is nooit een kwestie van harmonieus, niet-concurrerend samenleven, maar van een steeds grotere Ander, die wij moeten inhalen om uit onze « kleinheid » tevoorschijn te komen… tot de volgende keer.

Het Neo project is dus niet « Brussel », een beledigend lokalisme voor hen die dromen van grootsheid:  » Het is een Europees project, want een Europese hoofdstad zonder een groot congrescentrum is geen hoofdstad. En ik wil dat wij het niveau kunnen bereiken van wat wij vertegenwoordigen (Sic) (…) Ik wil naar een project van deze orde van grootte en om dit project uit te voeren, hebben wij absoluut buitengewone kansen  »

De medewerker van de burgemeester voegde hieraan toe: « De economie van het project is ook om een hal te hebben die lijkt op Parijs-Bercy. « Ofwel besluiten we dat we in Brussel altijd te laat zullen zijn, dat we altijd slechter zullen zijn en dat we defaitistisch zijn.

Dus moeten we ons houden aan de « richting van de geschiedenis », ook al weten we niet echt waar we heen gaan… hoewel sommige mensen een stukje van de muur beginnen te zien. Te laat komen is weigeren wat zij besluiten en goedkeuren, d.w.z. de commerciële uitrol, de « internationale » bioscopen en de toename van het aantal auto’s die daarmee gepaard gaat. Vooruitlopen en optimistisch zijn is groter zijn dan de ander, het nieuwe vergelijkingsobject worden dat van ons het nieuwe model maakt om te imiteren en te overtreffen: de vooruitgang kent geen grenzen. De « voorsprong » die zij trachten te creëren dient als vergelijkingspunt voor de achterstand van anderen, die op hun beurt de leiding zullen overnemen en het te overtreffen doel zullen worden, hetgeen de logica is van de ontwikkelingsideologie: een wedloop zonder einde.

Doeltreffend zijn is dus besluiten nemen, met identieke grondslagen, en deze de contouren geven van een ongekende democratische keuze:  » Het ding is dat je op een bepaald punt in deze regio ook van tijd tot tijd moet beslissen. We kunnen hier niet zeggen dat het inderhaast werd besloten, in een opwelling van het moment: er waren veel vergaderingen (…) we kunnen niet zeggen dat het plotseling Freddy was die wakker werd en tegen zichzelf en zijn collega zei: « Kijk, ik ga een winkelcentrum neerzetten « Derest kan niet in 5 minuten gedaan worden. Inspelend op een differentiatie van de aan de macht zijnde partijen, die niettemin, met enkele cosmetische verschillen, dezelfde ideologie gehoorzamen:  » Hier hebben we lange tijd gezegd « de stad en de regio, ze komen niet met elkaar overeen, er zijn ruzies, hier zijn de stad en de regio, zes verschillende partijen, het eens geworden over een project: de PRAS wijzigen en samen verder gaan met de financiering « .

Het was niet gedaan in 5 minuten, dus, zeker! Maar het volgde op het proces van bekrachtiging van keuzes gemaakt door politieke figuren in dienst van productivisme en groei: « Wat morgen de groei van ons Brusselse Gewest zal zijn, is een fundamenteel debat « , altijd! Het zal bijna nul zijn!

Het beste wordt volgens hen altijd gedefinieerd in de zin van overdaad en het spectaculaire, en zij zullen niet toestaan dat degenen die gewend zijn alleen naar politieke figuren en hun megafoon, de media, te luisteren, anders gaan denken, iets anders gaan zien. Zij sluiten andere mogelijkheden af, terwijl zij de dubbelzinnigheid van dubbelzinnigheid cultiveren, in een poging om de tegenovergestelde illusie te wekken:  » Freddy Thielemans is een groot verdediger van de waarden van de democratie. Zijn politieke strijd gaat over gelijke kansen en menselijke solidariteit tegenover de mechanische logica van het onmiddellijke winstbejag. Hij koestert een gevoel van vrijheid, gelooft in de schoonheid van de dingen in het leven en droomt voor deze wereld van meer wijsheid(6) « Echt?

3. Wat democratie voor hen is en wat de rol van de burger is

« Laat uw gegevens achter en wij nemen zonder problemen contact met u op. Door zich op zijn gunstige positie te beroepen, vestigt de burgemeester een vertrouwensrelatie tussen degenen die bezorgd zijn over de schadelijke gevolgen van Neo, terwijl hij tegelijkertijd de permanente illusie vestigt van de gelijkheid van alle individuen voor de politieke instellingen.

Omdat zij de stem van de burger beschouwen als een blanco cheque voor hun kapitalistisch handelsbeleid, is elke betwisting nu een impertinentie. In zaal P12(7) vroeg een deelnemer zich af wat de bron van dit verzoek was en merkte hij op dat het publiek niet was geïnformeerd. Thielemans onderbreekt hem:
We zitten in een representatieve democratie, daar herinner ik u netjes aan « […].
— …vervolgt de deelnemer: « Dan zeg je: « Het kan me niet schelen, ik wil dit project, en ik heb de indruk dat je de bevolking ook niet gevraagd hebt of ze dit project willen en hoe het eruit moet zien. » »
—  » Wacht, wacht, wacht, kalmeer! Ten eerste hebben wij een dialoog met de bevolking, en ten tweede ben ik nog steeds burgemeester met een college en een gemeenteraad die een aantal beslissingen neemt. Degenen die wij vanuit economisch oogpunt interessant vinden, volgen wij. Je kunt politiek tegen het project zijn dat we hebben. Dit is uw recht. Je loopt op 14 oktober(8)Ik ben geen burgemeester meer, jij wordt burgemeester en je neemt je verantwoordelijkheden. Dit is democratie!  »
De burger kan dus discussiëren over min of meer oppervlakkige aspecten (het al dan niet behouden van een park, het extra metrostation, de wegen…), er is — en moet zijn — een stilzwijgende aanvaarding van de grondslagen van het project, die paradoxaal genoeg uit deze discussie naar voren komt. De vraag naar het belang van de zaak zelf wordt volledig buiten beschouwing gelaten, en als er vragen over worden gesteld, is de enige oplossing die ons wordt voorgesteld… zich verkiesbaar te stellen.

Zij « beheren » dus, waarbij het beheer bestaat in de principiële aanvaarding van « overeengekomen » oriëntaties (groei, vrije markt, werkgelegenheid, belastingen die de rijksten ten goede komen), waarover niet kan worden gediscussieerd, omdat zij als het leven zijn: onbetwistbaar. Het is noodzakelijk om  » om een globale wil over de stad te hebben, een wil tot ontwikkeling en een wil om te doen. 3000 banen staan op het spel! « (…) « We wilden de stad toch blijven beheren (…) De stad blijft leven, we moeten blijven beheren en dat doen we « .

De politici wachten niet op de goedkeuring van het publiek, zij voelen zich volkomen vrij door het loutere feit dat zij verkozen zijn, zij vervullen hun rol in een democratische show die de illusie moet wekken dat de beslissingen samen met het volk worden genomen. Intussen gaan ze door met hun « verlicht beheer ».

4. Verlangen los van de werkelijkheid

Dit alles impliceert een volledige decontextualisering van het project, een symbool van een vorm van almacht die weinig aandacht lijkt te besteden aan de Ander. De twee andere megawinkelcentrumprojecten die op tafel liggen: Just Under The Sky (55.000 m² winkelruimte langs het kanaal in Brussel) en Uplace (53.000 m² in Machelen) stellen het Neo avontuur geenszins ter discussie, het enige antwoord op deze tegenstrijdigheid is :
— Thielemans: « In de eerste plaats denk ik dat als je in Vlaanderen wilt wonen, je naar Vlaanderen gaat, als je in Uplace wilt winkelen, je naar Uplace gaat . De kunstmatige grens tussen twee gewesten — Brussel en Vlaanderen — is als een hermetische barrière die leidt tot een volledige onwetendheid van wat er aan de andere kant gebeurt en tot de afwijzing van elk coördinatiebeleid, waarbij de consumptiedrang oppermachtig is. De grens dient de concurrentie.

En als zij deze ruimtelijke nabijheid niet negeren, dan is het om er beter gebruik van te maken en hun comparatieve voordelen te tonen:  » Als je op een kaart kijkt en gewoon de situatie van Uplace en Neo vergelijkt, zul je ontdekken dat we drie metrostations hebben, we hebben trams, we hebben bussen, we hebben De Lijn, we hebben de C‑parking, en dus zitten we in de best mogelijke omstandigheden.  » Ik heb gehoord dat die twee onverenigbaar zijn . »
‑Thielemans:  » Ik weet het niet, het kan me niet schelen, ik wil mijn project. [Het kan me niet schelen, ik wil mijn project. « …
Zij verdisconteren het succes van hun project op het falen van anderen — met anderen die hetzelfde doen — zij denken dat zij de grote winnaars zijn in de race… en dat is genoeg:
‑Sluiten:  » Laten we heel duidelijk zijn, het monster van Loch Ness dat ze zeggen « Er komen twee winkelcentra » is niet waar. Natuurlijk zal er maar één zijn, en wij denken dat het de onze zal zijn « .

Wat ons van deze ontmoeting zal bijblijven, en waarvan de aspecten worden belicht, is dit « verlicht conservatisme » van de politieke figuur die, « concluderend van de noodzakelijke evolutie tot de noodzaak van evolutie, bijdraagt tot de komst van een noodzakelijk dat alleen gerealiseerd wordt als men er aan bijdraagt » (…) ». Het aanvaardt alle in de werkelijkheid gegrift staande virtualiteiten en verklaart de kwaden onvermijdelijk die onvermijdelijk de evolutie voortbrengen die het aanmoedigt(9). Met andere woorden, zij maken mogelijk wat zij als onontkoombaar presenteren, en wat, als zij er niet naar zouden streven, onmiddellijk een evolutiemogelijkheid zou worden onder andere, en zo de deur zou openen naar zovele andere mogelijkheden.

Hun keuzes gaan dus niet over grote economische veranderingen — dat wil zeggen, een economie die ondergeschikt is aan het menselijk welzijn. Integendeel, zij verwachten dat dezelfde economie en haar identieke produkties voor verandering zullen zorgen: « Wanneer dit soort centra wordt gebouwd, neemt het gebruik van het openbaar vervoer met 20% toe. Ik denk dus dat dit echt iets is dat we aan de burgers moeten kunnen aanbieden, zodat zij hun gewoonten daadwerkelijk kunnen veranderen. In een fantastisch voorbeeldig bewijs van de onoplosbare tegenstrijdigheid verwachten zij dat de beleidsmaatregelen die zij bepleiten het tegenovergestelde effect zullen hebben van de beleidsmaatregelen die zij bepleiten. Voor hen zijn het het winkelcentrum en de extra parkeergarages die de groei van het gebruik van het openbaar vervoer genereren; het zijn dus uiteindelijk deze die de « nagestreefde » vooruitgang en de « veranderingen in gewoonten » zouden voortbrengen:  » Dus ik ben er zeker van dat alle projecten, alle studies waar we om gevraagd hebben, aantonen dat we naar meer groene ruimten gaan .
Als hij zeker is…

Alexandre Penasse

Notes et références
  1. Cette réunion s’est tenue le 27 juin 2012 sur le site du Heysel. Étaient présents sur la « scène » : Freddy Thielemans, bourgmestre de la ville de Bruxelles, Philippe Close, échevin du tourisme et du personnel de la ville de Bruxelles, un conseiller qui ne s’est pas présenté, et Denis Delforge, directeur administratif du Parc des Expositions
  2. Entre 60 et 80 personnes.
  3. Philippe Close, en tous cas, évoqua hors-micro, ne pas vouloir de consultation populaire, considérant le fait que le citoyen les avait élus aux élections comme suffisant.
  4. « Les psychologues de l’école de Freud, eux surtout, ont montré que nos pensées et nos actions sont des substituts compensatoires de désirs que nous avons dû refouler. Autrement dit, il nous arrive de désirer telle chose, non parce qu’elle est intrinsèquement précieuse ou utile, mais parce que, inconsciemment, nous y voyons un symbole d’autre chose dont nous n’osons pas nous avouer que nous le désirons. Un homme qui achète une voiture se dit probablement qu’il en a besoin pour se déplacer, alors qu’au fond de lui il préférerait peut-être ne pas s’encombrer de cet objet et sait qu’il vaut mieux marcher pour rester en bonne santé. Son envie tient vraisemblablement au fait que la voiture est aussi un symbole du statut social, une preuve de la réussite en affaires, une façon de complaire à sa femme ». Edward Bernays, Propaganda, comment manipuler l’opinion en démocratie, Editions La Découverte, Paris, 2007, p.63. Edward Bernays, neveu de Sigmund Freud, est considéré comme le père des relations publiques. Un de ses succès retentissant sera d’avoir amené les femmes américaines à fumer. Il est aussi aux commandes de la propagande dont le peuple américain fut l’objet et qui conduisit à l’invasion étasunienne du Guatemala en 1954 et au renversement de Jacobo Arbenz (1913–1971), président démocratiquement élu en 1951. Bernays travaillait alors – dans une vaste campagne de désinformation et de mensonge – au service de la United Fruit Company (Chiquita) s’opposant à la réforme agraire d’Arbenz (laquelle proposait une répartition des terres moins inégales, en faveur des petits paysans qui la cultivent) qui risquait de réduire drastiquement les bénéfices de la compagnie.
  5. Conférence de presse du 23 juin 2011.
  6. Voir la biographie de Freddy Thielemans sur le site de la ville de Bruxelles: http://www.bruxelles.be/artdet.cfm/4377
  7. Création d’une salle polyvalente qui, lors de la présentation publique, évacuait les autres éléments du projet… sans doute plus dérangeants.
  8. Date des élections communales en Belgique
  9. Pierre Bourdieu, La production de l’idéologie dominante, Editions Raisons d’Agir, Paris, 2008, p.73
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden