Brexit

Problème économique ou question politique ?

Illustré par :

Op 23 juni vroeg, in tegenstelling tot wat de meeste opiniepeilers beweren, 52% van de Britse kiezers om uit de Europese Unie te stappen. De alarmerende toespraken namen onmiddellijk toe. Wat Groot-Brittannië betreft, circuleren de meest uiteenlopende en zelfs fantasievolle cijfers, waaronder een verlies van 14% van het BBP per hoofd van de bevolking tegen 2030, volgens de Bertelsmann Stiftung, een Duitse pro-Europese denktank. Anderen stellen zich tevreden met veel bescheidener ramingen van niet meer dan 1 of 2 BBP-punten. Christine Lagarde herinnerde eraan dat haar instelling, het IMF, een groeiverlies van 1,5 tot 4,5% voor het Verenigd Koninkrijk raamde met de Brexit. De schok zou dus hevig zijn en de groei zou al in 2017 tot stilstand komen. Wat de invloed op de wereldeconomie betreft, is het discours eveneens verontrustend, hoewel de naar voren gebrachte cijfers de geuite bezorgdheid niet staven. Zo heeft het Internationaal Monetair Fonds op 19 juli zijn groeiprognose voor dit en volgend jaar met 0,1 procentpunt naar beneden bijgesteld: de Brexit zou de wereldeconomie een tiende procentpunt groei kunnen kosten, wat niet bijzonder verontrustend is.

Financiële markten weinig gedestabiliseerd

De financiële markten hebben de schok snel opgevangen. De Euro Stoxx 50- en Stoxx Europe 600-indexen, de belangrijkste benchmarks voor Europese aandelen, zijn in de week van 15 augustus teruggekeerd naar hun niveau van 23 juni, de dag van het Britse referendum over het vertrek uit de EU. De CAC 40, het vlaggenschip van de Parijse beurs, is na de stemming met 10,8% gedaald en eind augustus met 13% opgeveerd.

De bezorgdheid werd « geneutraliseerd » door een verdere massale injectie van liquiditeiten. Opnieuw hebben de centrale banken laten zien dat zij tot alles bereid zijn. De Bank of England verlaagde haar belangrijkste rentetarieven en reactiveerde haar programma voorkwantitatieve versoepeling, terwijl de Europese Centrale Bank (ECB) haar eigen programma voor de aankoop van activa uitbreidde. Ook op Wall Street is de sfeer minder gespannen sinds de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) liet doorschemeren dat er vóór de presidentsverkiezingen in november geen renteverhoging zal plaatsvinden. Dit scenario is een ideale configuratie voor de aandelenmarkt. De nieuwe inzet van « accommoderend beleid », of het nu door de Fed, de ECB of de Bank of England wordt gevoerd, drijft de prijs van risicovolle activa kunstmatig op en vergroot de onevenwichtigheden.

Maar ook al brengt zij niet echt nieuwe economische problemen, het klimaat van instabiliteit dat zij schept, legt de structurele onevenwichtigheden bloot, zowel die van de Angelsaksische landen als die van de EU in haar geheel en van de wereldeconomie. De Brexit, die is aangekondigd als een ramp voor de Britse economie, moet worden gerelativeerd aan de hand van de omvang van de Britse halfverbintenis en de vele uitzonderingen die kenmerkend zijn. De bezorgdheid van de verschillende economische actoren heeft minder te maken met de Brexit zelf dan met de rol die deze speelt bij het blootleggen van de onevenwichtigheden, zowel in de EU als in de wereldeconomie, die het gevolg zijn van het systematische gelddrukbeleid van de verschillende Centrale Banken.

Uit en over

Aangezien Groot-Brittannië slechts met een halve voet in de EU staat, zou het Britse vertrek noodzakelijkerwijs slechts een half vertrek zijn. Het VK heeft een geschiedenis van heen en weer en halve toezeggingen. We herinneren ons de heronderhandeling van de Britse cheque onder Margaret Thatcher in 1983. 4 miljard verlaging van de Britse bijdrage, die over de andere lidstaten werd gespreid. We herinneren ons nog de toetreding tot de Europese Monetaire Slang in 1990 die op een mislukking uitdraaide…Wij herinneren ons nog de ratificatie van Maastricht in 1992 onder het voorbehoud dat de euro niet zou worden ingevoerd, vervolgens de ondertekening van het sociale hoofdstuk van het Verdrag van Maastricht en het Verdrag van Amsterdam onder Tony Blair, met uitzonderingsclausules en met name de weigering om deel te nemen aan het Schengengebied, alsook talrijke uitzonderingen inzake grenscontroles, en niet te vergeten de Britse weigering om het begrotingspact van december 2011 te ondertekenen, dat het Verenigd Koninkrijk vrijstelt van de begrotingsdiscipline van de andere lidstaten. En niet te vergeten het cadeaupakket dat David Cameron in februari 2016 kreeg: een zevenjarige « vrijwaringsclausule » die de sociale uitkeringen opschort voor werknemers uit een EU-lidstaat die zich in het VK vestigen, indexering van de kinderbijslag aan de levensstandaard in het land van herkomst, opheffing van « belemmeringen » voor het kapitaalverkeer, pietluttige bescherming van de financiële belangen van de City.

Een ongeplande en misleidende uitgang?

Britse leiders hebben geen haast om de EU te verlaten. Het feitelijke vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie zou, door de moeilijkheden waarmee de Britse regering te kampen heeft, kunnen worden uitgesteld tot eind 2019. De nieuw opgerichte dienst die belast is met het toezicht op de Brexit zou minder dan de helft van de ambtenaren in dienst hebben genomen die nodig zijn om hem te leiden. Het ministerie van Internationale Handel beschikt nog niet over de nodige deskundigen om tussenbeide te komen in de onderhandelingen met de EU. Het lijkt erop dat de uittreding van Groot-Brittannië een optie was die niet was voorzien door de politici die aandrongen op uittreding uit de Europese Unie. Volgens de Sunday
Times
hebben Britse ministers hoge ambtenaren van de financiële sector in de City of London privé gewaarschuwd dat artikel 50 misschien pas eind 2017 wordt ingeroepen, waardoor de Brexit tot eind 2019 zou worden uitgesteld.

Wat ook de datum van uittreding is, na de speciale status van het VK binnen de EU wordt het voorbereid op een buitengewoon regime daarbuiten. In de EU, die hij als een grote gemeenschappelijke markt zag, zag Groot-Brittannië zich al af van de meeste gemeenschappelijke beleidslijnen inzake grenzen, sociale rechten, milieuverplichtingen en financieel en monetair toezicht. Kortom, als Groot-Brittannië deel uitmaakte van de EU, maar er buiten bleef, zal het nu buiten zijn, terwijl het er binnen is. In zijn eerste publieke verklaring zei Boris Johnson, de leidende figuur in het Brexit-proces en nu de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk, namelijk dat uit de EU stappen niet betekent dat je uit Europa stapt.

Een uitweg uit de bezuinigingen voor Groot-Brittannië

Wat Groot-Brittannië betreft, heeft de nieuwe regering twee opties: het vroegere beleid van bevoordeling van de City ten opzichte van het industriële weefsel voortzetten en ontwikkelen door het karakter van de City als belastingparadijs te benadrukken. Het voorstel van de aftredende minister van Financiën G. Osborne ging in die richting, door het tarief van de vennootschapsbelasting te willen verlagen tot 15% in plaats van de huidige 20%, een inkomstenderving voor de Staat die wordt gefinancierd door een beleid van bezuinigingen. Sinds haar inaugurele rede heeft de nieuwe premier, Theresa May, echter duidelijk gemaakt dat zij met dit beleid van toenemende ongelijkheid wil breken en stelt zij een pakket maatregelen voor dat lijkt op een herstelplan om de economische activiteit te ondersteunen. In tegenstelling tot de EU-leiders lijkt de eurosceptische conservatieve Theresa May zich te bewegen in de richting van een beleid dat rekening houdt met de stem van traditioneel Labour-minnende kiezers uit de arbeidersklasse of precaire voormalige arbeidersklasse die, tegen de campagne van Labour in, duidelijk hebben gekozen voor het Brexit-kamp. Deze keuze om de economische activiteit te ondersteunen, in tegenstelling tot de continentale koppigheid van een versterkt bezuinigingsbeleid, is ook een poging om het uiteenvallen van Groot-Brittannië door een uittreding van Schotland en Ierland uit het VK te voorkomen.

Een indicator van de problemen van de EU

Het is echter voor de Europese Unie dat de moeilijkheden waarschijnlijk het grootst zullen zijn. Het enige antwoord op Brexit en de toenemende ontevredenheid over de EU is het verdiepen en voortzetten van het eurozonebeleid dat sinds 2010 wordt gevoerd: het terugdringen van het tekort. Om de daad bij het woord te voegen heeft de Eurogroep zojuist de conclusie van de Europese Commissie bekrachtigd over het« ontbreken van doeltreffende maatregelen » die Portugal en Spanje hebben genomen om het begrotingsevenwicht te herstellen. Dit werd bevestigd door de Ecofin-top, waarop de ministers van Financiën van de 28 lidstaten bijeenkomen. Hoewel deze landen hierdoor aan de sancties kunnen ontsnappen, effent dit de weg voor verdere fiscale bezuinigingsmaatregelen.

Wat Italië betreft, de op twee na grootste economie van de eurozone, met een schuld van 2.300 miljard euro, is de ontkenning van de Eurogroep totaal. Italiaanse banken gaan gebukt onder €360 miljard aan slechte leningen en hebben €40 miljard aan kapitaal nodig. De meeste instellingen van het schiereiland stevenen dan ook af op een onvermijdelijk faillissement (met verliezen van 20% zou slechts één bank, Unicredit, nog solvabel zijn). Volgens de nieuwe afwikkelingsregels van de bankenunie zullen schuldeisers, aandeelhouders en depositohouders moeten betalen. Ook onderhandelt de Italiaanse regering over het recht om banken rechtstreeks te helpen met staatssteun, wat nu verboden is in de eurozone. Dergelijke steun zou leiden tot een toename van de Italiaanse schuld, die nu al 132,7% van het BBP bedraagt, en zou de EU ertoe brengen verdere bezuinigingen van Italië te eisen. Dit zou een overwinning betekenen voor de eurosceptische partij, de 5 Star-beweging, bij de volgende verkiezingen. Een vertrek van Italië uit de eurozone en de EU zou het einde van de EU betekenen.

Ontkenning van problemen

Op 29 juli heeft de Europese Bankautoriteit de resultaten bekendgemaakt van haar stresstest
die op EU-banken is toegepast om hun kwetsbaarheid voor externe schokken te meten. Slechts twee instellingen vertoonden grote zwakheden, de Italiaanse bank Monte dei Paschi di Siena, waarvan werd verwacht dat zij failliet zou gaan, en de Ierse Allied Irish Banks, die er eveneens niet in slaagde de solvabiliteitsratio te halen. De Bankautoriteit houdt vol dat de algemene gezondheid van de banksector sinds de crisis van 2008 sterk is verbeterd. De financiële markten waren voorzichtiger en de bankaandelen bleven dalen.

Het scenario is dat de EU-economie zich vanaf eind 2015 gedurende drie jaar in een recessie bevindt, waarbij ervan wordt uitgegaan dat het bbp van de EU in drie jaar tijd met 7% daalt. Het gaat dus niet om een simulatie van een financiële crisis, zoals in 2008. Bovendien beschouwt de test de waarde van de financiële activa als constant tijdens de fictieve recessieperiode van drie jaar, terwijl deze in het geval van een financiële crisis, zoals die van 2008, sterk daalt. En bij de test doet de werkelijke prijs van de activa, zoals vastgesteld door de markt, er niet toe, alleen de boekwaarde wordt in aanmerking genomen. Deze keuze maakt het mogelijk om met verouderde gegevens te werken, namelijk de bankkapitalisatiecijfers van december 2015. Sindsdien is het echter al met 40% gedaald en de markt blijft bearish.

Het Centrum voor risicobeheer van de Universiteit van Lausanne heeft een ander waarderingsmodel, dat niet gebaseerd is op de boekwaarde maar op de marktprijs van bankactiva. De resultaten zijn veel negatiever dan die van de EBA. Uitgaande van de gecumuleerde verliezen sinds december 2015 zou de herkapitalisatiebehoefte van de EU-banken in juni 2016 rond de 882 miljard euro liggen.

Deze proeven brengen dus een vorm van positief denken naar voren waarvan men hoopt dat het zichzelf vervult, een methode van autosuggestie over het gebrek aan ernst van de huidige problemen, die doet denken aan de methode Coué.

Wijdverspreide politieke instabiliteit

Voor de EU is de Brexit minder een gevaar op zich dan een katalysator voor onopgeloste structurele problemen. Zij brengt ook een fase van instabiliteit in de politieke betrekkingen in de wereld teweeg, voornamelijk met betrekking tot Engeland en de relatie van Europa met de VS. De Brexit is eerst en vooral een breuk met de politieke wil van de Verenigde Staten om Groot-Brittannië in de Unie op te nemen. De toetreding van Engeland was het resultaat van de tussenkomst van de Verenigde Staten, die drie keer moesten passeren, de eerste twee keer waren geblokkeerd door generaal de Gaule. De functie van het Trojaanse paard van de VS in de EU is tegenwoordig veel minder belangrijk, aangezien alle topposities, Commissie, ECB… worden bezet door proconsuls en de wetgeving van de VS rechtstreekse kracht van wet heeft in de Unie. Obama greep echter direct in, om zich te verzetten tegen het vertrek van Groot-Brittannië. Hij dreigde de economische betrekkingen met het land te verminderen en het land op de tweede plaats van de EU te zetten. Het is waar dat de Brexit de dominantie van de VS op geen enkele wijze in twijfel trekt, maar het maakt de zaken wel enigszins ingewikkelder. Gezien hun hegemonie zijn de VS overeenkomsten met de EU gaan verkiezen boven bilaterale overeenkomsten met de lidstaten. Het vertrek van Groot-Brittannië maakt de hiërarchie van de VS dus ingewikkelder. Hetzelfde zal gelden voor de totstandbrenging van een grote transatlantische markt tussen de VS en de EU.

Meer in het algemeen zal het vertrek van Groot-Brittannië betekenen dat de EU minder belangrijk wordt voor de VS. Dit kan de huidige strategie van concentratie op de NAVO alleen maar versterken. Deze instelling zal, dankzij het centrale karakter van haar nieuwe functie van« crisisbeheersing » door middel van« terrorismebestrijding », een nog grotere rol gaan spelen in het politieke leiderschap van de VS over de Europese landen.

Jean-Claude Paye

Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Log in.