Zolang er ruis is en beeld…

Jean-Louis* werkt al enkele jaren voor de RTBF. Hij werpt licht op de interne werking en de invloed van reclame bij de RTBF.

Kairos: Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen die u bij de RTBF hebt gezien sinds u er werkt? Wat denk jij?

Jean-Louis: Ik zie twee belangrijke ontwikkelingen: het toenemende belang van reclame en de omschakeling naar digitaal, die in 2004 werd bedacht en in 2009 zichtbaar werd. Er zij op gewezen dat de RTBF zich in de voorste gelederen van de technologie bevindt en dat in dit verband belangrijke investeringen in uitrusting en know-how zijn gedaan. Tegenwoordig « reist » veel inhoud (films, series, tijdschriften) tussen diensten in de vorm van computerbestanden en niet meer op cassette. Voor reclame is er niet veel evolutie vanuit dit oogpunt, aangezien het om een specifieke inhoud gaat, die deze weg reeds lang volgt. Dit gezegd zijnde, zou ik niet zo ver willen gaan om te zeggen dat er een domino-effect was: het feit dat de advertentie in de vorm van een bestand onderweg was, betekent niet dat wij besloten hetzelfde te doen met andere inhoud. Anderzijds kan ik zeggen dat de digitalisering en vooral de vermenigvuldiging van diverse IT-instrumenten een direct effect op het werk hebben en het tempo en de druk in veel afdelingen kunnen opvoeren.

Kairos: Kunt u uitleggen hoe reclame RTBF beïnvloedt? Zijn er bijvoorbeeld duidelijke pro-reclame-instructies in omloop?

Jean-Louis: De RTBF maakt zich bijna evenveel zorgen over reclame als de particuliere zenders, ook al is haar financiering voor reclame beperkt in verhouding tot de dotatie (verhouding van 1 op 4). Dit komt tot uiting in de reclamepraktijken, die soms tot sancties leiden, zoals het geval was bij een productplaatsing door een rijstmerk, die door de CSA is veroordeeld.
In mijn werk stel ik vast dat reclame alles bederft bij de RTBF, zowel op TV als op de radio, en dat het vooral in ons hoofd gebeurt. Het is niet nodig zich een vervelende baas, neoliberale managers of een achterlijk management voor te stellen. Zij willen niet het einde van de RTBF of van de openbare dienst, maar zij zijn moderne « progressieven », « sociaal-liberalen ».

Voor hen is reclame net zo natuurlijk als moderniteit… Het zit dus in de hoofden dat het gebeurt, de opmars van de reclame en haar ideologie is diffuus, indirect. In de praktijk zou men bij de RTBF soms kunnen zeggen dat het gemakkelijker is inhoud (programma, serie) te verwijderen dan reclame, omdat reclame « onaantastbaar » is.

Ik heb hier een anekdote over. Een oudere werknemer, die zijn loopbaan was begonnen toen er nog een echt ideaal van openbare omroep bestond, wilde een documentaire niet met reclame versnijden. Enkele jongeren van zijn team antwoordden: « Je hebt reclame nodig om te leven ». Dat is het, het is net als het huis. Er is geen interne memo waarin wordt uitgelegd dat reclame prioriteit heeft, het is veel venijniger omdat het al heel vroeg is geïntegreerd.

Kairos: Hoe verklaar je deze verandering?

Jean-Louis: Het begint al in de scholen voor communicatie en ook op de universiteit, waar ze de hoofden van de studenten vullen met marketingcursussen. Het diffuse karakter van deze « kolonisatie van geesten » is belangrijk. Het is het feit dat deze kolonisatie « diffuus » is dat het sociaal aanvaardbaar maakt… en moeilijk aan te vallen!
Reclame brengt je in een algemene neiging tot consumeren waartegen je nauwelijks kunt vechten en weerstand bieden. Doe de oefening om alle reclames die je in je dag ziet te vervangen door één expliciet woord: « koop », overal te zien, zichtbaar op TV, hoorbaar op de radio in plaats van reclames, en kijk naar de wereld die het zou kunnen worden: zou dat niet intimiderend zijn? Natuurlijk is dat zo! Maar omdat het niet voor de hand ligt, is het moeilijk bezwaar te maken.
De alomtegenwoordigheid van reclame is nu geïntegreerd. Dit ideologische karakter gaat verder dan de werknemers van de RTBF. Het is de hele maatschappij die zich in deze toestand bevindt. Men zal zeggen dat de mensen altijd kunnen kiezen om te consumeren of niet, zonder zich af te vragen of er reclame moet zijn of niet. Ik vergelijk het met het geloof in God in de Middeleeuwen. Of je nu 10 keer per dag bidt of één keer per week, God doordringt de samenleving! Zijn bestaan en aanwezigheid waren zelfs niet betwistbaar!

Een van de belangrijkste elementen om deze evolutie en ideologie te begrijpen is de manier waarop RTBF wordt beheerd. De directeur volgde Solvay, een managementschool. Het zijn managers, ze zijn opgeleid om geen kritische theoretische of politieke lezing te hebben. Voor hen is reclame een parameter als elke andere. Dit is een variabele waarmee rekening moet worden gehouden en die moet worden ontwikkeld om cijfermatige doelstellingen te bereiken. De visie op het algemeen welzijn of de dienstverlening aan het publiek is grondig veranderd en zij beweren dat « het nu eenmaal zo is ». Maar dit is niet natuurlijk.

Naar mijn mening moeten mensen met een dergelijke opleiding, als managers van Solvay, adviseurs zijn, maar geen besluitvormers

Kairos: Denkt u dat deze managementneiging wijdverbreid is in het management? Wat voor invloed heeft het op de werkrelaties?

Jean-Louis: Deze managersgeest is terug te vinden bij RMB [Régie-Média-Belge. Zie Kairos nr. 1] maar in een zeer karikaturale vorm. Bij RMB zijn het pure commerciëlen: hun taak is het verkopen van TV en radio reclameruimte voor RTBF. Aangezien de RMB geld in het laatje brengt voor de RTBF, nemen ze soms de vrijheid om beledigend te zijn voor degenen die er werken. Het is nogal primitief. Maar RTBF is eigenaar van de RMB, niet andersom…

Bij RTBF is de managementstijl piramidaal, we moeten richtlijnen uitvoeren zonder discussie. In besluitvormingskringen geloven zij vaak dat zij boven de strijd staan en beter zijn dan anderen. En toch, is RTBF aan het verbeteren? Idealiter, als je wilt dat een systeem werkt, moet je informatie van onder naar boven laten stromen. Maar bij de RTBF werkt het niet altijd, omdat degenen die er de leiding over hebben vaak bang zijn. Dit is begrijpelijk: over het algemeen wordt elke informatie die naar voren komt door het management als een uitdaging opgevat. Het probleem is dat als je in een organisatie niet luistert naar wat er aan de basis gebeurt, het niet werkt. In feite is dit probleem niet nieuw, maar gezien de huidige ontwikkelingen zal het er waarschijnlijk niet beter op worden.

« Voor haar is het presenteren van het nieuws geen journalistiek, het is gewoon… het presenteren van een show »

Naar aanleiding hiervan is onlangs op de mededelingenborden van de liften een advertentie verschenen waarin staat dat een extern bedrijf is gecontracteerd voor de aanpak van stressgerelateerde problemen. Het is verbijsterend, het zijn de medicijnen — ongetwijfeld erg duur, trouwens — in plaats van reflectieve feedback over de organisatie van het werk. Natuurlijk kan men geen wonderen verwachten.

Kairos: Wat moet er volgens u in de eerste plaats worden gedaan om de zaken te verbeteren?

Jean-Louis: Oufti! Dat is de vraag! De belangrijkste verandering is volgens mij dat er geen managers van het type « Solvay » meer aan het hoofd van de RTBF worden geplaatst. Maar aangezien het de politici zijn die de hoofden van de RTBF kiezen, is het misschien aan hun kant dat de vraag moet worden gesteld.

De jongens van Solvay hebben een visie op openbare dienstverlening die wordt beoordeeld in termen van waardering, kosten/batenverhouding en wettigheid. Kwantificering van dingen, in feite. Voor hen is ethiek de wet en daar houdt het op. Maar de wet kan onrechtvaardig zijn! En als de wet toestaat dat er porno wordt vertoond vanaf 14.00 uur, is het dan OK voor RTBF? En daar maken we gebruik van om advertenties te laten zien?

Wij maken programma’s die bedoeld zijn om reclame aan te trekken, zonder welke wij deze programma’s niet kunnen financieren. Het laatste voorbeeld is natuurlijk « de stem ». De rechten zijn duur, het is een « Endémol » soort product, gecoproduceerd met een extern bedrijf. RTBF maakt dit programma niet alleen. Een van de uitdagingen van « The Voice » is om jongeren weer naar de televisie te krijgen, via de sociale netwerken Facebook en Twitter, die in de show zijn geïntegreerd. En het staat vol met reclame! Het gaat niet de goede kant op.

Kairos: Wat voor soort publieke omroep denk je dat de toekomst in petto heeft?

Jean-Louis: Over het algemeen is de redactionele kwaliteit van de RTBF rampzalig aan het worden.

Het wordt steeds leger van inhoud en steeds voller van ruis en beelden. Het wordt steeds zinlozer.
Ik heb twee nieuws anekdotes te vertellen, om af te sluiten.

Een voormalige Miss België werd geïnterviewd in een Belgisch tijdschrift. Als presentatrice van het weer, zei ze dat ze ervan droomde « ooit het nieuws te presenteren ». Op geen enkel moment leek ze het verband te leggen tussen het presenteren van het nieuws en journalistiek bedrijven. Voor haar is het presenteren van het nieuws geen journalistiek, het is gewoon… het presenteren van een programma, in dit geval nieuws. Dit is een voorbeeld van de evolutie van de media.

Het verschil tussen de opzet van de nieuwsuitzending en de presentatie ervan wordt steeds groter, en de presentator heeft steeds meer macht. Waarom? Omdat het het imago is; hij is niet de redacteur (degene die beslist over de programmering van een nieuwsuitzending), maar hij is het gezicht van de nieuwsuitzending, zij zijn degenen die de kijkcijfers maken. Dit leidt tot situaties waarin de redactie en de nieuwsredacteur bijvoorbeeld minder invloed hebben op de keuze van de onderwerpen dan de presentator. Dit resulteert in een rangschikking van onderwerpen zonder een echte rode draad. Sommige mensen zeggen intern dat ze zich schamen voor RTBF.

De tweede anekdote was enkele jaren geleden. Hugues Le Paige zei: « Toen ik begon, zei mijn redacteur tegen me ‘Hugues, je hebt twee dagen om je verslag te maken’. Vandaag is het bijna het tegenovergestelde. Een journalist heeft één dag om twee reportages te maken!

Zolang er ruis en beeld is…

Interview door J.-B. Godinot

Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Log in.