WIL JE NOG WAT SCHALIEGAS ALS TOETJE?

Illustré par :

In nummer 10 heeft Kairos een speciaal dossier gewijd aan de onderhandelingen over de totstandbrenging van een transatlantische markt. Wij komen hier terug met een mogelijk concreet gevolg van deze transatlantische onderhandelingen.

Het decor is ergens in Europa, in een regio waarvan de ondergrond vol zit met een kostbaar goed: schaliegas. Zouden we tienduizend jaar terug in de tijd zijn, toen Christus nog geen dat dit nieuws niemand zou doen huiveren. Zonder technologieën om de rotsen te breken, geen schaliegas! Hieraan moet worden toegevoegd dat de mentaliteit van die tijd verhinderde dat wij de ondergrond (en meer in het algemeen de natuur) beschouwden als een inerte massa grondstoffen die zo snel mogelijk moest worden geëxploiteerd. Maar dit is de 21e eeuw.ème De technologieën om schaliegas te exploiteren zijn beschikbaar. Wat de mentaliteit betreft, die is verdeeld in twee radicaal tegenovergestelde kampen. 

Voor de energie-industrie is het des te idioter om ons te beroven van een natuurlijke hulpbron die onder onze voeten sluimert, aangezien wij in Europa voor onze energievoorziening grotendeels afhankelijk zijn van het buitenland. Schaliegas is dus een manier om de energieafhankelijkheid te verminderen door middel van een lokale hulpbron. 

Omgekeerd is schaliegas voor burgers die hun leefmilieu willen beschermen, een verschrikking. Daar zijn verschillende redenen voor. Op korte termijn is schaliegas een belangrijke uitstoter van broeikasgassen, zodat het aanmoedigen van de exploitatie ervan de opwarming van de aarde en de ontelbare rampen die daarmee gepaard gaan, zal versnellen. Op lange termijn zou schaliegas ook zeer problematisch kunnen zijn: om het te exploiteren is het noodzakelijk de rotsen waarin het zich bevindt te breken. Aangezien weinig bekend is over het effect van dergelijke breuken op de stabiliteit van de ondergrond, zou dit kunnen leiden tot seismische storingen, d.w.z. aardbevingen. Bovenal vereist het breken van rotsen het gebruik van chemicaliën: door deze zeer diep in de ondergrond te injecteren, bestaat het risico dat zij in de grondwaterspiegel terechtkomen. De rest is duidelijk: als deze chemicaliën giftig blijken te zijn, zullen zij het hart van de aquatische reserves, waarvan wij afhankelijk zijn om te leven, verontreinigen… 

Hoe kan dit meningsverschil tussen de energie-industrie en het maatschappelijk middenveld worden opgelost? In een democratie is het minste wat wij mogen verwachten dat er debatten worden gehouden waarin de argumenten van beide zijden naar voren worden gebracht en waarin de uiteindelijke beslissing afhangt van een goed geïnformeerde publieke opinie. Helaas zijn we daar nog ver van verwijderd: het grootste deel van het debat is een machtsstrijd tussen industrielobby’s en milieuverenigingen, met algemene onverschilligheid. 

Maar de situatie kan nog erger worden. In het geding: de inhoud van de transatlantische onderhandelingen. 

DEMOCRATISCH DEBAT OF TECHNOCRATISCHE DWANG? 

In de week van 10 maart 2014 zijn Amerikanen en Europeanen (die niemand heeft gekozen) in Brussel bijeengekomen voor de vierde onderhandelingsronde over de totstandbrenging van een trans-Atlantische markt. Een van de kwesties die ter tafel liggen is de versterking van de intellectuele-eigendomsrechten. 

Voor de multinationals die in de schaduw van de onderhandelingen staan, is deze versterking van de intellectuele eigendomsrechten een dubbele zegen. Ten eerste, en in tegenstelling tot het officiële discours dat een « vrijhandelsverdrag » oproept, zouden zij dankzij de registratie van octrooien tegen concurrentie kunnen worden beschermd. Ten tweede bestaat de uitdaging erin de werkingssfeer van octrooien te verruimen, hetzij door ze een langere levensduur te geven, hetzij door ze op nieuwe gebieden toe te passen. Zo heeft de VS de on-linekleinhandelaar Amazon toegestaan een handelsmethode te octrooieren: « one-click shopping ». Het gaat erom dat men via Internet een produkt kan bestellen, zonder systematisch al zijn gegevens (met name zijn bankkaartnummer) opnieuw te coderen. Dankzij dit octrooi kan Amazon de betaling van royalty’s opleggen aan concurrerende bedrijven die dezelfde verkoopprocedure gebruiken… op het grondgebied van Uncle Sam. In tegenstelling tot de Verenigde Staten beschouwt Europa dit soort octrooien momenteel als misbruik. 

Een ander verschil tussen de wetgeving van de EU en die van de VS is dat schaliegasbedrijven in de VS de status van « handelsgeheim » hebben gekregen voor de exacte lijst van producten die zij gebruiken om het gesteente te breken. Indien een van hun chemicaliën het grondwater zou verontreinigen, zou het derhalve vrijwel onmogelijk zijn hun verantwoordelijkheid te bewijzen. Dit is een soort recht om straffeloos te vervuilen! 

Een van de concrete kwesties die bij de transatlantische onderhandelingen op het spel staan, is de vraag of multinationals al dan niet gebruik mogen maken van dergelijke straffeloosheidsrechten op Europees grondgebied. Gezien onze cultuur ten gunste van het voorzorgsbeginsel is het waarschijnlijk dat dit het kamp van de tegenstanders van het gebruik van schaliegas zou versterken. Ja, maar… er is een truc die onderhandelaars dicht bij de multinationals hebben bedacht. Deze truc is het recht van ondernemingen om voor internationale tribunalen vorderingen in te stellen tegen staten die wetgeving ten uitvoer leggen die schadelijk wordt geacht voor hun commerciële belangen. 

Overal waar dergelijke wetgeving bestaat, worden regeringen voor de rechter gedaagd door bedrijven die het recht opeisen om de wensen van de regering terzijde te schuiven. Zo spande het energiebedrijf Lone Pine in september 2013 bij een internationaal tribunaal een rechtszaak aan tegen Canada, waarbij het zich beriep op het « vrijhandelsverdrag » tussen Mexico en de VS en Canada (NAFTA). De oorsprong van het conflict? De autoriteiten van Quebec hebben een ecologisch moratorium afgekondigd op de ontwikkeling van schaliegas in een regio die door de St. Lawrence-rivier wordt doorkruist. Hoewel dit geschil nog niet is beslecht, zijn de gerechtelijke procedures uiterst kostbaar (de honoraria van advocaten kunnen oplopen tot 1.000 dollar per uur, terwijl advocaten die de geschillen arbitreren 3.000 dollar per uur betaald krijgen). Bovendien is dit soort rechtbanken uiterst gunstig voor commerciële belangen (Slowakije werd in 2012 veroordeeld omdat het de volksgezondheid van zijn burgers boven de winstmarges van zorgverzekeraars had gesteld). In dit geval is Lone Pine niet lullig: het bedrijf eist 250 miljoen dollar (VS) van de Canadese belastingbetalers! 

Ongelooflijk maar waar: als de transatlantische onderhandelingen slagen, en als hun marktlogica ver genoeg wordt doorgedreven, kunnen regeringen die de gezondheid van hun bevolking willen beschermen voor internationale tribunalen worden gedaagd wegens besluiten die tegen de marktbelangen ingaan. Erger nog, multinationals zouden « handelsgeheimhoudingsclausules » kunnen bedingen die straffeloosheid zouden betekenen, aangezien zij niet in staat zouden zijn een verband te leggen tussen hun industriële praktijken en de eventuele verontreiniging die zij veroorzaken. 

In dit politieke universum waar de burger is verbannen, zijn er hiaten en achterpoortjes. De volgende grote breuk zal het recht van multinationals zijn om vorderingen in te stellen tegen staten. Hoewel zij dat aanvankelijk niet van plan was, zag de Europese Commissie zich genoodzaakt een openbare raadpleging over dit onderwerp te houden. Waar? Wanneer? Via welke site? Op het moment van schrijven onmogelijk te beantwoorden, maar de start van deze openbare raadpleging zal binnenkort plaatsvinden. Kairos zal u er zo snel mogelijk over berichten op haar website. Evenals de vele burgerinitiatieven die dit onderwerp mobiliseren en onder de aandacht brengen. 

Bruno Poncelet

Co-auteur (met Ricardo Cherenti) van het boek: De grote transatlantische markt. Multinationals tegen democratie!in 2011 gepubliceerd door Bruno Leprince (heruitgave in april 2014), en Europa, onbevoegde biografie. Van « Amerikaanse vrede » naar « prullenbak beschaving », uitgegeven door Aden (uitgebracht in april 2014). 

Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Leden