Wantrouwen jegens door de overheid en bepaalde media geselecteerde deskundigen is geen wantrouwen jegens de wetenschap

Veel politici en wetenschappers betreuren tegenwoordig dat het publiek niet genoeg vertrouwen heeft in de wetenschap en de wetenschappelijke expertise. De etymologie van het woord vertrouwen houdt verband met geloof, overtuiging: is het niet een beetje paradoxaal om de bevolking te vragen minder irrationeel en goedgelovig te zijn en haar tegelijkertijd op te roepen tot het hebben van geloof in de wetenschap of in een expert? In de strikte zin van het woord kan vertrouwen (d.w.z. vertrouwen op het oordeel van de deskundige), of althans een buitensporig en blind vertrouwen, de kritische reflectie die inherent is aan het wetenschappelijk proces alleen maar op een afstand houden, waardoor het zoeken naar gebreken, fouten, verwaarloosde aspecten of gezichtspunten, uitzonderingen en speciale gevallen, en nieuwe vragen die aan de voorlopig aanvaarde theorie zouden ontsnappen, wordt verhinderd.

Het is ook de vraag of het klopt dat een aanzienlijk deel van de bevolking geen vertrouwen (meer) heeft in de wetenschap. Velen menen, en terecht, dat de wetenschap niet de enige is die over de wereld kan spreken of dat haar benadering op bepaalde gebieden reductionistisch is; sommigen hekelen de plaats van de ideologie in de wetenschap, de politieke instrumentalisering van wetenschappelijke theorieën of het pseudowetenschappelijke karakter van bepaalde disciplines zoals bijvoorbeeld de economie. Maar dit betekent niet dat zij de wetenschappelijke benadering van de werkelijkheid verwerpen. In feite is het tegendeel waar: als een deel van de bevolking het « instituut wetenschap » in twijfel trekt, is dat vanwege sommige van haar duidelijk onwetenschappelijke praktijken. 

Hoewel wetenschappers te goeder trouw fouten kunnen maken — en dit behoort tot het normale verloop van wetenschappelijk onderzoek — kunnen zij ook worden beïnvloed, onder druk worden gezet, belangen hebben, belangenconflicten hebben, enz. Hoeveel jonge onderzoekers hebben hun resultaten niet gewijzigd, zelfs in geringe mate, om aan de verwachtingen van hun scriptiebegeleider te voldoen! Het valt niet uit te sluiten dat dit op een andere schaal gebeurt wanneer er institutionele, politieke, economische, industriële, carrière- of roemdruk en inzet in het spel zijn. Dit is volkomen waar voor veel zaken: hoeveel frauduleuze studies zijn er niet gefinancierd door de tabaks‑, chemische, farmaceutische, biotechnologische, auto‑, energie- en andere industrieën? ! 

Het is niet ongewoon dat wetenschappelijke tijdschriften tendentieuze (of zelfs frauduleuze) artikelen publiceren, met name op het gebied van medisch onderzoek. Peer review is niet altijd een wondermiddel (bijvoorbeeld wanneer de peer in kwestie een concurrent is). De bewezen banden tussen belangrijke medische tijdschriften en de farmaceutische industrie, de aandeelhouders van belangrijke gezaghebbende wetenschappelijke tijdschriften (BlackRock, Vanguard, enz.) en hun belangen in twijfel trekken, is een verstandige kritische benadering. Deze kritische benadering betekent niet dat men de wetenschap en de lichten van de rede verwerpt, integendeel. 

Onderzoekers kunnen deelnemen aan gerichte onderzoeksprojecten, en doen dat ook, ongeacht of de financieringsbron particulier of openbaar is. In het kader van deze onderzoeksprojecten kunnen zij op hun beurt de bron zijn van bevooroordeelde studies. 

Ten slotte is de wetenschappelijke consensus van de ene dag niet meer de consensus van de volgende dag: we kunnen dus niet eisen dat iemand, of dat nu een wetenschapper of een « eenvoudige » burger is, in de huidige consensus gelooft . Een wetenschapper die niet in de huidige consensus gelooft, heeft vaak wetenschappelijke redenen om te twijfelen, en dit is volkomen in overeenstemming met het wetenschappelijk proces; een niet-wetenschappelijke burger die niet in de huidige wetenschappelijke consensus gelooft, kan ook gegronde redenen hebben om die consensus in twijfel te trekken, zoals uit de rest van dit dossier zal blijken. 

Valerie Tilman

Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden