Boekhandelaars versus multinationals.

Sur ce qui précipite l'aliénation du diffuseur de presse indépendant

Illustré par :

Sommigen gaan er elke dag heen, anderen minder vaak, maar kleine boekhandels maken deel uit van ons sociale landschap. Voor hoelang? Geconfronteerd met de monopolistische positie van de persdistributeur AMP, die als een meester regelt wat hij levert, volgen de faillissementen van kleine boekhandelaars elkaar op. Zij zullen niet worden vervangen, en als dat wel gebeurt, zal dat hoogstwaarschijnlijk gebeuren door persdistributeurs die tot dezelfde groep behoren als de MPA’s — de Lagardère-groep. Beschrijving van de georganiseerde dood van een beroep en de concentratie die het mogelijk maakt.

De onafhankelijke boekhandelaars(1) sluiten beetje bij beetje hun deuren als gevolg van de kolonisatiegolf die kruidenierswinkels omvormt tot GB Expresses en platenzaken tot Fnac(2). Sommigen verzetten zich. Anderen, die nog aanwezig zijn, denken al elders. « Over drie maanden is het zes jaar geleden dat we de winkel begonnen, » zegt Alexandre. Aan de muur, rechts van de toonbank, een poster van « Tous au Larzac(3) « , naast een plank met verschillende titels: Fakir, La Décroissance, en andere Sarkophage. Het winkelend publiek volgt elkaar, ze noemen elkaar bij de voornaam, Janne anticipeert op de verzoeken van de stamgasten. Achter de toonbank doet het echtpaar de voorbijgangers vergeten dat ze klanten zijn. Het is omdat, diep van binnen, ze ook iets anders zijn. Hier primeert de menselijke uitwisseling, het ademt kameraadschap en eenvoud.

Zij hadden plannen om uit te breiden met een ruilhoek en een extra verdieping met een voorraad om een lokale online bestelactiviteit te ontwikkelen… Deze plannen zijn stopgezet. « Het gebrek aan collectieve intelligentie in de sector is van dien aard dat we van alles moeten uitgaan, te beginnen met het risico. Wij zullen een sector niet alleen opnieuw uitvinden. In deze omstandigheden, nemen we een pauze… tijd om even op adem te komen « . En dan,  » de tijd verstrijkt en onze kinderen opgroeien, hebben we geen tijd meer voor familie ». « Mijn ouders worden ouder, mijn vader heeft Parkinson « voegt Alexandre toe. Achter deze menselijke realiteiten gaat de moeilijkheid schuil om een beroepsactiviteit te combineren met een gezinsleven, om het verstrijken van de tijd te beheersen zonder er in op te gaan, om niet te ontdekken , zoals Thoreau zei, « wanneer ik sterf, dat ik niet geleefd heb(4) « .

Pech? Nee! Dit alles maakt deel uit van een economische structuur waarvan de kenmerken de mensen afhankelijker maken en hen beletten van vrije tijd te genieten. In de wijk, die geleidelijk een handelsgebied is geworden, worden huizen verkocht voor ten minste 500.000 euro. In de hoofdstraat, is het meer als het dubbele. Het gevolg is dat kleine bedrijven niet kunnen overleven. Wanneer de oldtimers vertrekken, zijn zij die een huis konden kopen en een zaak opstarten toen de prijzen nog betaalbaar waren, de enigen die de markt kunnen bijbenen: Quick, Ici Paris Xl, Belgacom, Olivier Dachkin, Carrefour, Photo Hall, Léonidas, Exki, Club, Colruyt, enz. De wijk wordt een toevluchtsoord voor filialen van multinationals. We zijn hier, maar we zouden ergens anders kunnen zijn. Alle plaatsen worden gestandaardiseerd en inwisselbaar. Plaatsen die uitsluitend bestemd zijn voor commerciële uitwisselingen, zonder verdere sociale verankering.

De « kleintjes » die besluiten te blijven, zitten vast in een financiële afhankelijkheid die alternatieve keuzes gevaarlijk, zo niet onmogelijk maakt. De wens om te leven door minder te werken, anders te gaan werken, de activiteiten te diversifiëren, kan niet worden gerealiseerd en maakt plaats voor ontslag of vertrek. En dan, voegt Alexandre eraan toe, « ben ik het beu om voor Lagardère te werken « . AMP, waarvan de grootste aandeelhouder de Lagardère-groep is, via haar dochteronderneming Lagardère Services(5)Dit betekent dat de onderneming voor het merendeel van de uitgevers werkt en dus al hun titels distribueert, waarbij zij met hen exclusiviteitsovereenkomsten sluit die voorkomen dat de boekhandelaar door een ander wordt bevoorraad. De kwestie van de exclusiviteit is het voorwerp van een procedure voor het mededingingsauditoraat. Er lopen ook andere procedures tegen MPA’s (meer hierover in het volgende nummer).

AMP is de belangrijkste distributeur van nationale en internationale pers in België en verdeelt bijna 5.000 dagbladen en tijdschriften in meer dan 6.000 verkooppunten in heel België. Het telt 800 werknemers en heeft een omzet van 558 miljoen euro. De quasi-monopolistische positie van de groep onder leiding van Arnaud Lagardère, die Sarkozy publiekelijk als een « broer » beschouwt, maakt verzet erg moeilijk: als de boekhandelaar het bevel van de distributeur weigert, krijgt hij niet langer de kranten en tijdschriften die hij verdeelt, en verliest hij klanten.

Dit quasi-monopolie wordt door de MPA’s schaamteloos uitgebuit om de expansie van de groep van hun baas te verzekeren. Alexandre filmt nu al meer dan twee jaar alle onverkochte artikelen, sinds de MPA’s besloten zich uit te rusten met een systeem — Axon — voor automatische detectie van teruggestuurde titels en hoeveelheden, d.w.z. onverkochte artikelen.  » De boekhandelaren hadden al snel in de gaten dat de hoeveelheden die op de niet-verkochte goederenbonnen stonden, niet overeenkwamen met de afrekening die zij ons hadden gecrediteerd nadat zij onze goederen met Axon hadden gecontroleerd. Er waren fouten, bijna systematisch in het nadeel van de boekhandelaren. Een andere boekhandelaar, Brahim(6), voegt hieraan toe:  » Als er fouten worden gemaakt bij het tellen van onverkochte goederen, zijn zij het die gelijk hebben. Je moet argumenteren, uitleggen, en het allemaal schriftelijk doen, je verspilt een hoop tijd « . Betalen voor ongeregistreerde goederen kost geld.  » Laten we zeggen dat we 50 tijdschriften ontvangen, er 40 verkopen en er dus 10 teruggeven. De fiscus zou ons moeten belasten op 40, maar als de MPA’s er 3 hebben verloren, zullen de MPA’s er 7 crediteren en dus zal de fiscus ons belasten op 43 « . Aan het eind van het jaar gaat het om aanzienlijke bedragen. « De afdeling onverkochte goederen is de oorzaak van veel faillissementen.

Het is het recht van de sterkste, ga verder! Er is niets te zien. Een klacht indienen? « Het is al gedaan, maar zij hebben de beste advocaten. En dan,  » Als je ze te veel irriteert, zullen ze « fouten » vinden. De laatste keer zeiden ze me dat ik een vuilnisbak vergeten was, dus moest ik 15 euro plus BTW betalen. Dit was niet waar, maar het is onmogelijk te bewijzen omdat zij het laatste woord hebben « . Zonder een volledige dagvoorraad, » voegt Carine eraan toe, « is het een groot verlies van inkomsten, als ze bijvoorbeeld op zaterdag La Libre vergeten. De ideale manier om een klacht in te dienen is dus geen boekhandelaar meer te zijn: « Wij dienen een klacht in twee weken voordat wij ons terugtrekken. Mensen zijn bang, ze zijn bang. Af en toe wint een boekhandelaar, maar hij durft het de anderen niet te vertellen. Angst! Angst om te getuigen, om alles hardop te zeggen wat verkeerd is… om de wet van de valse consensus te overtreden.

Is de strijd nog niet gestreden tegen een justitieel systeem met twee snelheden waarin de nullen op de rekening van de advocaat grotendeels de uitkomst van een rechtszaak bepalen?  » In het verleden wilden wij de verkoop van tramkaarten boycotten omdat wij slechts 1% van de verkoopprijs ontvingen. Er was een kern van verzet, maar die was te klein. Het is niet in de eerste plaats een individualistische keuze, maar de levensomstandigheden bepalen dit: wie betaalt aan het eind van de maand de huur, de schulden, vult de koelkast? Er zal geen eenheid van boekhandelaren zijn omdat hun bestaansvoorwaarden hen niet zullen toestaan « . Hoe zit het met MPA? Het zet druk maar lijdt er niet onder. « Het kan zonder problemen failliet gaan omdat alles verhuurd is. De bazen kunnen zich van de ene dag op de andere van de arbeiders ontdoen.

Wat deze evolutie vooral markeert is de voortgang van een model waarin de commodificatie van relaties totaal wordt. « Vroeger kenden we de mensen die in het AMP werkten, er was een menselijk contact « , legt Carine uit, die al sinds de jaren negentig met Brahim samenwerkt. De dood van de menselijke relatie, waarvan een vorm te zien is in de verspreiding van de pers in supermarkten, is de voortzetting van de commodificatie van relaties, met inbegrip van professionele relaties. Wij zijn getuige van de ultieme depersonalisering van de menselijke relaties, waarbij iedereen alleen nog maar door winstbejag gemotiveerd hoeft te worden en zijn verantwoordelijkheid naar onpersoonlijke en vaak onbereikbare hiërarchische hoogten wordt verwezen. Wanneer de zelfstandige boekhandelaar de MPA belt om een probleem te melden, wordt hij geconfronteerd met een inwisselbare telefoniste, die geen enkele beslissing kan nemen, maar vooral niet in staat is een menselijke relatie met de boekhandelaar aan te knopen, maar wel de logica van de commerciële uitwisseling handhaaft. De directeur van een Relay of Press Shop, een filiaal van de Lagardère-groep, die de Groep naar believen kan ontslaan naar gelang van zijn behoeften, zal ons, wanneer wij hem Kairos voorstellen, zeggen dat hij geen keuze kan maken, omdat deze beslissing door de MPA’s wordt genomen. Zelfs in onafhankelijke boekhandels « beslissen zij vaak welke titels wij moeten krijgen « .

De uitwijking van de onafhankelijke boekhandelaren, onder wie zich nog enkele ketters bevinden, die zich verzetten tegen het plutocratisch evolutionisme, bevordert niettemin de monopolistische greep van de multinationals op de gehele persindustrie. Lagardère is actief in de elektronische uitgeverij en het boekwezen (Dunod, Hachette, Stock, Le Livre de Poche, enz.), de pers (Elle, Paris-Match, Le Journal du dimanche, enz.), de radio (Virgin Radio, Europe 1, enz.), de televisie en de audiovisuele productie (Julie Lescaut, Joséphine Ange Gardien, de catalogus Cousteau, de film Cyrano de Bergerac en Le Hussard sur Toit, enz.) televisie, audiovisuele productie (Julie Lescaut, Joséphine Ange Gardien, de Cousteau-catalogus, de film Cyrano de Bergerac of Le Hussard sur le Toit, …) en in de digitale sector (zie het organigram van het Lagardère-imperium). Het is ook eigenaar van reclamebureaus en persdistributiediensten, zoals Relay. Controle over de verschillende niveaus van de pers — uitgeven, uitzenden, distribueren — betekent controle over het denken door te kiezen wat de mensen lezen, zien en horen. Wanneer de tot nadenken stemmende kritische tijdschriften nergens meer verspreid kunnen worden, zal hun strijd gewonnen zijn. Dan is er alleen nog hun ranzige pers, hun onfatsoenlijke en smerige advertenties, hun pers waar informatie slechts een voorwendsel is.

Het probleem betreft 4.500 zelfstandige gezinnen en moet daarom in de dagbladen of op de belangrijkste televisiezenders worden gemeld. Afgezien van een nota in de Echo en een schijndebat in het Parlement van de Franse Gemeenschap, waarvan de wil om zich te verzetten tegen de commodificatie van de cultuur welbekend is, is er echter niets gezegd. De boekhandelaar [Alexandre] heeft wel contact opgenomen met de RTBF, die hem op politiek correcte wijze liet weten « gevoelig te zijn voor de situatie van de persdistributeurs « , maar haastte zich eraan toe te voegen: « uw strijd is niet op televisie ». Je vraagt je af wat de zender beschouwt als een « televisie gevecht « ? Een rode haring die alle zwaarte uitdrukt van zenders die onderworpen zijn aan het dictaat van kijkcijfers, reclame en, uiteindelijk, Lagardère en zijn vrienden.

Anti-productivisme houdt noodzakelijkerwijs in dat consortia met meerdere activiteiten, zoals Lagardère, aan de kaak worden gesteld. De instandhouding van onafhankelijke persdistributeurs is gekoppeld aan het voortbestaan van een alternatieve pers, met name een anti-productivistische pers. De strijd houdt in dat men van zijn beroep moet kunnen leven en van zijn vrije tijd moet kunnen genieten, maar ook dat de gezelligheid moet worden hersteld, d.w.z. dat het menselijke element in het beroep moet worden teruggebracht. Dit zal noodzakelijkerwijs gepaard gaan met de verdwijning van deze almachtige en alomtegenwoordige multinationals, zoals de Lagardère-groep.

Anders zal de toekomst slechts één afzetmarkt hebben die onze bevriende boekhandelaar ziet aankomen:  » we evolueren naar het eenheidsmodel van de supermarkten, online verkoop, het einde van het menselijk contact. Als ze zo doorgaan, zullen ze alle kleine boekverkopers ombrengen. Waar ik woonde waren er vier boekverkopers, nu is er nog maar één « .

Alexandre Penasse

Notes et références
  1. Qu’on préférera nommer ainsi dans cet article, mais que l’on appelle aussi parfois « vendeurs de presse ».
  2. Evolution qui, malgré la perpétuation des diverses grandes surfaces et autres mégacentres, répond en fait à une demande du public d’un retour au commerce de proximité.
  3. Un film de Christian Rouaud, retraçant la lutte longue et courageuse des insurgés du Larzac contre l’extension du camp militaire.
  4. Henri David Thoreau, Walden ou la vie dans les bois, Editions Gallimard, 1922.
  5. Présent aux Etats-Unis, au Canada, en Allemagne, en Pologne, en Espagne, en Europe Centrale, en Suisse et en France.
  6. Les prénoms de Brahim et Carine sont des prénoms d’emprunt, ces libraires craignant des représailles commerciales des AMP.
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden