Kairos nr. 6 (speciaal)

Drie evenwichtige en gevarieerde maaltijden per dag. Dit is wat dagelijks moet worden gegeten om het menselijk lichaam voldoende te ondersteunen. Dit lijkt ons een eenvoudige zaak, en inderdaad een gegeven. Maar is dat echt zo? Er was een tijd, nog niet zo lang geleden, dat bijna de hele bevolking op het land was, tenzij ze in de moestuin waren. De boeren produceerden het voedsel. Zelfproductie door gezinnen was toen heel gewoon en de boerderijen waren talrijk. De situatie is bijna omgekeerd, en onze « ontwikkelde » landen hebben nu nog maar een mager percentage van hun beroepsbevolking in de landbouw. Dit is een totaal nieuw samenlevingsmodel. Is het stevig? Wat is er gebeurd? En wat gebeurt er op dit moment?

INDUSTRIËLE REVOLUTIE TUSSEN VELDEN EN STEDEN

De industriële revolutie ging gepaard met de privatisering van het land en het gebruik ervan door middel van « enclosures », waarbij hekken rond het land werden geplaatst. De « landheren » krijgen voor het eerst toegangsrechten tot de grond, terwijl de arbeiders op het land hun autonomie verliezen. Tegelijkertijd zwermden de fabrieken in de steden, die inderhaast werden uitgebreid om de arbeidskrachten te huisvesten die nodig waren voor het grote produktiewerk dat de mensheid zou bevrijden. Deze werkkrachten komen van het platteland, uit welke steden kunnen ze gekomen zijn? De arbeiders van de industriële revolutie zijn dus landloze boeren die worden aangetrokken door de sirenen van de stad, als zij daar niet door noodzaak naartoe zijn geduwd. De ontwikkeling van de steden brengt stedelingen voort die geleidelijk niets meer met de landbouwproductie te maken hebben. Dit geldt des te meer naarmate varkens, konijnen en kippen, die zich in de achtertuinen van gebouwen vetmesten, spoedig naar de buitenwijken van steden worden verbannen, omdat de problemen van verzadiging van hun uitwerpselen onbeheersbaar worden. Naarmate de stad dichter wordt, neemt ook het aantal groentepercelen af, en vandaag de dag zijn de grote steden, waar meer dan de helft van de wereldbevolking woont, « van het land » en « ontgroend ».

Deze kloof tussen stad en platteland en de daaruit voortvloeiende reorganisatie van de landbouwproductie was slechts een van de kiemen van het landbouwproductivisme, dat na de Tweede Wereldoorlog alomtegenwoordig zou worden. De Tweede Wereldoorlog heeft het westerse platteland verwoest en slecht toegerust achtergelaten, en voedseltekorten hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog hard toegeslagen. De wederopbouw van Europa, onder impuls van het Amerikaanse Marshallplan, is ook de wederopbouw van ons platteland, dat een plaats van vooruitgang moet worden en waar de hele bevolking tegen een betaalbare prijs van voedsel kan worden voorzien. Tractoren, waarvan de technologie was afgeleid van tanks, kwamen uit het Verre Oosten, samen met bestrijdingsmiddelen, afgeleid van de scheikunde in oorlogstijd, en industriële meststoffen. De mechanisatie van de landbouw betekent een fundamentele verandering van de produktiewijze, waardoor het traditionele evenwicht in de dorpen wordt verstoord. En een tractor is duur: om hem te betalen, moet je meer produceren. De cyclus van boerenschulden, landconcentratie en de wedloop naar productiviteit begint. Het is verankerd in het in 1962 gesloten gemeenschappelijk landbouwbeleid, dat het productivisme in de landbouw bij wet regelt.

PRODUCTIVISTISCHE IMPASSE

Sindsdien is de race naar de top steeds sneller gegaan, en als het GLB het inderdaad mogelijk had gemaakt een landbouw te organiseren die in staat was heel Europa te voeden, dan doen de « perverse effecten », die in feite effecten zijn die logisch voortvloeien uit de aard van deze produktiewijze, zich nu voelen. Intensieve landbouw eist een zware tol van de planeet, de boeren en de consumenten. De landbouwers die zijn opgenomen in dit systeem, dat hen grotendeels van bovenaf is « verkocht » door middel van colportage, allerlei stimulansen en druk, met name financiële druk, worden vaak gedwongen zich om te vormen tot « landbouwers » wanneer zij niet, zoals in het geval van de intensieve veeteelt, worden gereduceerd tot het vetmesten van dieren in fabrieken. De consumenten daarentegen eten producten waarvan de smaak vreselijk is verouderd en de kwaliteit steeds slechter wordt. Er zijn zoveel sporen van chemische verontreinigende stoffen in industrieel voedsel dat veel deskundigen de alarmbel luiden: het lichaam wordt vergiftigd. Met de onvermijdelijke stijging van de olieprijzen en de concentratie van land in de handen van mega-eigenaren/speculanten lijkt het vermogen van het landbouwsysteem om de bevolking te voeden in gevaar te komen: het zal steeds duurder worden en er zijn steeds minder boeren. We stoppen alles en beginnen opnieuw, anders? Steeds meer welwillendheid wordt in die richting geuit, met name door « kleine producenten », vakbonden die dicht bij de boerenlandbouw staan, maar ook door « consumenten » die banden aanknopen met degenen die hen voeden. Hoop is er, en het is vruchtbaar.

NIEUWE UITDAGINGEN EN UITWEGEN

Tegelijkertijd nemen de produktivistische aanvallen echter nieuwe vormen aan, waarvan het gevaar onze grootste aandacht vraagt. In dit dossier concentreren wij ons op vier specifieke kwesties: zaden, GGO’s, gezondheidsnormen en bodem. De grote zaadindustrieën ontwikkelen verbijsterende projecten die een directe bedreiging vormen voor de voedselsoevereiniteit van de bevolking. De huidige herziening van een Europees pakket zaaigoedwetgeving vormt een ernstige bedreiging voor landbouwers over de hele wereld, die wellicht niet langer toegang zullen hebben tot traditionele zaden. GGO’s, waartegen de burgers zich op voorbeeldige wijze verzetten, spelen een bijzondere rol omdat zij een frontale aanval vormen op de biodiversiteit en een gevaar voor de gezondheid dat we nog maar net beginnen te begrijpen, gezien de ondoorzichtigheid die aan deze technologieën ten grondslag ligt. Dezelfde logica van overheersing vinden we terug in de toepassing van de sanitaire normen door het FAVV in België, waarvan de voorschriften zozeer zijn afgestemd op de agro-industrie dat ze een hinderpaal vormen voor de « kleine producenten », die vaak niet opgewassen zijn tegen de hygiënische eisen die niet zijn aangepast aan de aard van hun werk en productie. Ten slotte is de bodem niet alleen een hulpbron: hij is het begin en het einde van het leven, de basis van alle beschaving. Intensieve landbouw vernietigt het, wat aantoont dat dit model een doodlopende weg is.

Deze vier onderwerpen worden besproken na een algemeen overzicht van de situatie van de landbouw in België. Vervolgens maken twee ontmoetingen met landbouwers het mogelijk de moeilijkheden waarmee de landarbeiders te kampen hebben beter te begrijpen, evenals de verwachtingen die zij koesteren en de spanningen die door het beroep lopen. Als oplossingen voor de crisis van het produktivisme in de landbouw worden drie wegen overwogen: de stadslandbouw, die weer kleur krijgt en met name de stadsbewoners in staat stelt zich te verbinden met het land waaruit zij zelf voortkomen; de agro-ecologie, als oplossing voor de ondervoeding, de wanproduktie en de misconsumptie in de wereld, zowel elders als hier; en de boerenlandbouw, een andere naam voor een soortgelijke aanpak, die meer een levenswijze is dan een eenvoudige produktiewijze. Het dossier wordt geopend en gesloten door vertegenwoordigers van de Belgische landbouwvakbonden, als een manier om ons standpunt in het levende alternatief te positioneren.

Veel plezier bij het lezen

Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden