Kairos nr. 37

(ON)VERANTWOORDELIJK

Naast hun voorkeuren, smaken en gewoonten, stemmen en consumeren individuen. Dit is hun kleinste gemene deler. Zijn ze verantwoordelijk of onverantwoordelijk? Laten we ze niet als antoniemen zien, maar als een dialectisch paar. Omdat een deel van de verantwoordelijkheid voor wat er gebeurt je niet belet ook onverantwoordelijk te handelen. Er zijn zichtbare hiërarchieën (bureaucratie, arbeid, politiek) en minder zichtbare(lobby’sKortom, allerlei lasten die ons enerzijds doen afzien en ons anderzijds ontslaan van onze verantwoordelijkheid ten aanzien van het sociale leven en de ecologie. Hoewel veel van deze projecten buiten ons bereik liggen, zijn er gebieden waar wij het zonder grote offers wel zouden kunnen doen. Het zou genoeg zijn om dit te beslissen. Recente gebeurtenissen werpen hier licht op.

  • Kiezers(-consumenten) zijn rechtstreeks verantwoordelijk voor de terugkeer van extreem-rechts in Brazilië. Jair Bolsonaro, een doorgedraaide gek en apologeet voor dictatuur, marteling, moord op politieke tegenstanders en ontbossing van het Amazonegebied (onder andere), is zojuist verkozen met 55%. Jammer. « Welk recht heb jij, jij Belg, om te oordelen over de keuze van de Braziliaanse kiezers? Ik, de Belg, stel alleen de huidige en toekomstige schade van het verschijnsel aan de kaak, en zeg het hardop; ik, de niet-Braziliaan, meen dat ik tot op zekere hoogte de zaken van Brazilië kan begrijpen. Wie zei dat stemmen zinloos was, dat het niets uitmaakte? Vraag het de 45% van de kiezers die niet voor Bolsonaro kozen.
  • De (kiezers)consumenten zijn door hun vakantiemobiliteitsdrift indirect verantwoordelijk voor de bouw van ‘s werelds grootste luchthaven in Istanbul (76,5 km²) onder rampzalige sociale en ecologische omstandigheden. Dit faraonische werk kwam niet uit de lucht vallen, zo te zeggen. Wij zijn niet meer in de tijd dat de communistische leiders in Oost-Europa enorme en nutteloze paleizen bouwden (behalve dan ter meerdere glorie van het communisme). In liberale marktdemocratieën beantwoorden grote werken aan een — eventueel door marketing afgedwongen — vraag en vragen om een rendement. Erdogans « waanzinnige project » — in zijn eigen woorden — moet vanaf 2028 200 miljoen passagiers per jaar kunnen verwerken. Deze keer waren er geen Zadisten om deze onzin te torpederen.

Laten we onze ideeën bundelen. Antikapitalistisch zijn betekent in de eerste plaats zoveel mogelijk vermijden je geld of je stem aan de kapitalisten te geven. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar de meningen zijn verre van eensluidend. Het « recht » om te reizen lijkt niet ter discussie te staan, evenmin als de « vrije keuze » in het stemhokje, tenzij je een « hekel aan democratie  » hebt, zoals de demagogische filosoof Jacques Rancière zou zeggen. Oproepen tot individuele verantwoordelijkheid zouden ook rechts zijn en onnodig. Links zal ons er eeuwig aan blijven herinneren dat er economische determinismen zijn die eerst moeten worden aangepakt. Alleen dan zullen de manieren veranderen. De maatschappij zal altijd medeverantwoordelijk zijn voor wat er gebeurt. Laten we de onverantwoordelijkheid overlaten aan de piloten van de globalisering die ons naar de chaos leiden.

Laten we, alvorens na te denken over onze emancipatie, het eerst hebben over onze verantwoordelijkheid, maar niet op de een of andere manier: het zal geen navelstaren zijn — laten we dat overlaten aan de aanhangers van de « persoonlijke ontwikkeling » — maar collectieve verantwoordelijkheid; het zal gepaard gaan met algemeen fatsoen en schaamte. In een postuum werk gepubliceerd in 1994, schreef Christopher Lasch: « . De politieke filosofie van de 21e eeuw zal meer gewicht moeten toekennen aan de gemeenschap dan aan het recht om persoonlijk te beslissen. De nadruk moet liggen op verantwoordelijkheden in plaats van rechten. Het zal een betere uitdrukking van gemeenschap moeten vinden dan staatshulp. Zij zal de reikwijdte van de markt en de macht van de grote ondernemingen moeten beperken zonder deze te vervangen door een gecentraliseerde staatsbureaucratie.  »

Bernard Legros

Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden