Kairos 49

Een terugkeer naar het abnormale? 

Kenmerkend voor het gedrag van de Belgische regering is haar hardnekkigheid om een rechte weg te volgen, ondanks de vele obstakels en tegenvoorstellen om andere wegen in te slaan en andere stemmen te laten horen. Al onze vragen op de persconferentie bleven onbeantwoord, evenals de witte kaarten en andere open brieven van wetenschappers, artsen, advocaten en kunstenaars.  » Dit vermogen om zichzelf blind en dom te maken, deze koppigheid om niet te willen weten […](1) Het « ik zal niet de enige zijn » is net zo goed als de illusie die zij ons willen verkopen: dat zij luisteren naar de behoeften van de mensen. Dezelfde mensen die de mist verspreiden zijn dan verbaasd dat ons zicht vertroebeld is, dat we ons verloren voelen en dat we het soms moeilijk vinden om niet te denken dat alles aan hun kant is uitgedacht. Wanneer de kunst van de politiek erin bestaat niet te zeggen wat je doet en te doen wat je niet zegt, wordt het van essentieel belang te zorgen voor perverse communicatie. De ingevoerde totalitaire maatregelen moeten dus worden gezien als gematigd, democratisch, ten dienste van het volk. Maar wat kunnen wij verwachten van een dergelijke proto-fascistische configuratie, wanneer de nieuwe vrijheid van de burgers slechts een tijdelijke concessie zal zijn en geen onvervreemdbaar recht(2)?

Laten we ons echter voorstellen dat de totalitaire doos van Pandora net zo mysterieus sluit als hij is opengegaan, en dat alle hygiënische beleidsmaatregelen worden vergeten, met inbegrip van het project van het gezondheidspaspoort, dat geen ander doel heeft dan het chippen van de bevolking te vergemakkelijken. In welke staat van verdwazing zouden we ons bevinden? De economie balanceert tussen recessie en depressie, wordt geteisterd door een explosieve werkloosheid en een schuld die redelijkerwijs niet kan worden ingelost. Na lange maanden van vervanging van levende relaties door digitale, is de samenleving volgzamer en meer geatomiseerd dan ooit. In plaats van lokaal gesolidariseerde individuen blijft er een gedesoriënteerde, serviele, gehoorzame massa over die de strijd voor haar rechten en de wet heeft opgegeven(3).

Psychologisch lijden de meeste burgers aan symptomen van posttraumatische stress. De verhoudingen tussen de generaties, die al door vijftig jaar neoliberalisme zijn aangetast, zijn explosief geworden: de jongere generaties voelen zich — terecht — opgeofferd door egoïstische en onverantwoordelijke volwassenen die heen en weer slingeren tussen de droefheid van het afzien, de woede over het verlies van consumptief genot en de zelfvoldoening om zich niettemin « verantwoordelijke en solidaire » burgers te wanen. Een deel van de bevolking blijft de politici prijzen voor hun « verantwoordelijk optreden » tegen alle verwachtingen in(4) « De ander kijkt naar hem, in het beste geval met wantrouwen en in het slechtste geval met angst. Deze laatste beschouwt de proef van gehoorzaamheid als bijzonder geslaagd: de burgers zijn duidelijk bereid alles te aanvaarden om de illusie van hun comfort en veiligheid in stand te houden. 

(Gelukkig zal de doos van Pandora niet meer dichtgaan. De economische machten die deze crisis hebben veroorzaakt, aangewakkerd of zelfs gecreëerd, zullen niet terugkrabbelen. Ten eerste omdat de opeenstapeling van leugens ondergeschikt gemaakt aan hun totalitaire tropisme elke stap opzij onmogelijk maakt; ten tweede omdat mercantiele blindheid hun voordeel oplevert; en ten derde omdat de crisis systemisch en onvermijdelijk is(vgl. het verslag Meadows, 1972). Dit betekent dat wij niet moeten geloven in of hopen op een terugkeer naar het (a)normale. Anderzijds kunnen we, als we begrijpen wat er werkelijk op het spel staat in het geval van Covid, ons mobiliseren om de kans aan te grijpen die deze crisis biedt om oude vervreemdingen te overwinnen. In een wereld van wereldwijde systeemcrisis wordt alles per definitie mogelijk. Maar voor deze mogelijkheid moet worden gevochten. Een bar openen zal nu een revolutionaire daad zijn. We zijn er echter nog lang niet… 

Michel Weber — Alexandre Penasse — Bernard Legros

Liberanos - Alice Magos
Notes et références
  1. Frédéric Gros, Désobéir, Flammarion, 2019, p. 143.
  2. David Engels, « L’agonie de la liberté ou l’entrée dans l’ère du posthumanisme », in Tysol, mars 2021.
  3. Héraclite avait remarqué il y a 2.500 ans que les citoyens devaient se battre pour leurs lois comme s’ils défendaient les remparts de la Cité : les lois les défendent des abus internes ; les remparts les défendent des prédateurs externes. La Déclaration des droits de l’homme et du citoyen de 1793 sera plus spécifique : « Quand le gouvernement viole les droits du peuple, l’insurrection est, pour le peuple et pour chaque portion du peuple, le plus sacré des droits et le plus indispensable des devoirs. » (Article 35). Quant aux fonctionnaires assermentés, garants de la démocratie, reste à espérer qu’ils considéreront l’hypothèse que la crise politique est bien plus grave que la crise sanitaire et qu’ils feront barrage au totalitarisme dans le respect de la Constitution.
  4. Il suffit d’écouter les auditeurs de Vivacité intervenir à l’antenne.
Powered By MemberPress WooCommerce Plus Integration

Espace membre

Leden